فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هنر اسلامی در هندوستانِ عهد مغول به‌واسطۀ کارگاه‌های منسجم سلطنتی و با نظارت و حمایت دربار تعالی یافت. فرش‌بافی در این عهد با حُسن‌توجه پادشاهان، در ایالت‌های سلطنتی هند رونق گرفت. ازاین‌رو برخی تولیدات کارگاه‌های بافندگی فرشِ مبتنی‌بر ساختار قالی‌های محرابی، نسبت‌به نظایر خود در دیگر ممالک اسلامی (ایران و ترکیه)، از تمایزات بصری قابل‌تأمل برخوردار هستند. هدف از ارائۀ این پژوهش، معرفی انواع قالی‌های محرابی تولیدشده در دورۀ حاکمیت مغولان هندوستان است. این مقاله به‌روش توصیفی-تحلیلیِ مبتنی‌بر منابع مکتوب و تصویری کتابخانه‌ای و با شیوۀ تحلیل مضمون، به این پرسش پاسخ می‌دهد که وجوه بصری مشهود در قالی‌های محرابی مغولان هند شامل چه محورهایی است. نتایج حاصل از روند پژوهش، معرفی دو شکل متفاوت از محراب در نمونه‌های مطالعاتی بود. همچنین حاکمیت نقوش گیاهی (ختایی) و هندسی به‌صورت آرایه‌های تزیینی در فضاهای مختلف قالی‌ها مسجل شد. به‌علاوه دو اصل تقارن و گوشه‌سازی در حاشیه‌ها برپایۀ شیوه‌های متقارن‌سازی تحلیل شد. افزون‌برآن، تناسبات متن و حاشیۀ مبتنی‌بر عرض حاشیۀ هر فرش، در موارد قابل‌بررسی ارزیابی شد. با بررسی محورهای یادشده محرز شد که نمونه‌های هندی به‌واسطۀ کاربست نوع نقش‌مایه‌ها، عمدتاً کارکرد تزیینی داشته‌اند و اهداف مذهبی از تولید آن‌ها، به‌استثنای محرابی‌های چندگانه (صف‌ها)، کمتر مورد توجه بوده است.