مقایسه و تحلیل گرایش‏‌های موضوعی پژوهش‏‌های علم اطلاعات و دانش‏‌شناسی در سطح ملی و بین‏‌المللی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 استاد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

3 دانشیار، گروه پژوهشی ارزیابی و توسعه منابع، مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری، شیراز، ایران

doi
10.22054/jks.2022.65831.1486
چکیده

 پژوهش حاضر بر آن است تا به مقایسه و تحلیل گرایش‌‏های موضوعی پژوهش‏‌های علم اطلاعات و دانش‌‏شناسی در سطح ملی و بین‌‏المللی بپردازد.  پژوهش حاضر از نوع کاربردی بوده و با رویکرد تطبیقی (مقایسه‌ای) میان حوزه‍‌های پژوهش‌های ملی و بین‌المللی انجام گرفته است. جامعه‌ی موردمطالعه شامل 84875 مقاله‍‌ی نمایه شده در پایگاه کلاریویت آنالیتیکس طی سال‌‌های 2019-1945 و 4664 مقاله‌ی ایرانی نمایه شده در پایگاه آی. اس. سی. طی سال‌‌های 1398-1351 در علم اطلاعات و دانش‌شناسی هستند. منبع و ابزار استخراج داده‌‌های پژوهش به‌منظور بررسی موضوعات پژوهش‌‌های بین‌‌المللی، پایگاه کلاریویت آنالیتیکس و به‌منظور بررسی موضوعات پژوهش‌های ایرانی، پایگاه آی. اس. سی بود. در این پژوهش به‌منظور تدوین طرح طبقه‌بندی موضوعی مقالات، از روش مرور منابع و برای اختصاص مقالات به هرکدام از رده‌های موضوعی، از روش طبقه‌‌بندی خودکار که یکی از کاربردهای متن‌‌کاوی است، استفاده گردید. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با محاسبه‌ی درصد فراوانی و آزمون کای اسکوئر به‌وسیله نرم‌‏افزار SPSS نسخه‌ی 22 انجام گرفت.  یافته‌ها نشان داد که میان شماری از حوزه‌های پژوهشی علم اطلاعات و دانش‌‌شناسی در سطح ملی و بین‌‌المللی اختلاف معنی‌‌داری وجود دارد. این حوزه‌‌ها عبارت‌اند از: مبانی نظری؛ کتابخانه‌ها و مراکز اطلاعاتی؛ اشتغال و کارآفرینی؛ پژوهش و نشر؛ فناوری اطلاعات؛ مطالعات وب؛ مدیریت دانش؛ مدیریت منابع اطلاعاتی؛ سازمان‌دهی اطلاعات؛ بازیابی اطلاعات؛ اقتصاد اطلاعات؛ هوش مصنوعی؛ داده‌کاوی؛ علم‌سنجی؛ نظام‌های اطلاعاتی؛ موتورهای جستجو؛ مطالعات کاربران؛ ارتباطات علمی؛ پایگاه‌های اطلاعاتی؛ و اخلاق اطلاعات. مقایسه‌ی موضوعات پژوهش‌های ایرانی و جهانی نشان داد که حوزه‌‌هایی مانند فناوری اطلاعات، مطالعات وب، اقتصاد اطلاعات، هوش مصنوعی، داده‌کاوی، نظام‌های اطلاعاتی، موتورهای جستجو و پایگاه‌های اطلاعاتی در میان پژوهش‌‌های بین‌‌المللی گرایش بیش‌‌تری داشتند و حوزه‌‌هایی مانند مبانی نظری، حوزه‌های مرتبط با کتابخانه‌‌ها و کارکردهای آن‌ها، پژوهش، مدیریت دانش، بازیابی اطلاعات و علم‌سنجی در میان پژوهش‌‌های ایرانی مرسوم‌‌تر بودند.