فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نظریۀ سه‌گانۀ دومزیل، یک ساختار جامعی از خدایان، ایزدان و الهه‌های باستانی اقوام کهن هندواروپایی را براساس جایگاه آن‌ها مورد دسته‌بندی قرار داده است که باتوجه‌به زیرشاخۀ هندوایرانی آن، اشتراکات و همسانی‌های زیادی میان خدایان هندی و ایرانی قابل‌مشاهده است. در این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، مشخص شد که در گزارش‌های اساطیری و بدویِ هردو قوم، نخست شاهد تکریم مقام زن و حضور زن‌خدایانی متعدد و نیرومند در رأس خدایان هستیم که بعدها با گسترش و تکوین جامعۀ مردسالارانه و سیطرۀ عصر حماسی و پهلوانی، این زن‌خدایان از مقام خود تنزل یافته و حتی در برهه‌هایی از زمان، از تمامی طبقات ایزدان کنار گذاشته شدند؛ اما به‌دلیل نفوذ و تأثیری که داشتند، درنهایت به‌عنوان خدایان فروتر و زمینی، در پایین این طبقات، به خویشکاری مهم خود، یعنی باروری و نگهبانی از آب و احیای کشاورزی پرداختند. این مقام در ایران از آنِ آناهیتا و در هند از آنِ الهۀ ساراسواتی است که در یک نگاه تطبیقی، الهه‌های ایرانی در انتساب به این طبقه، از جایگاه مطلوب‌تری برخوردارند.