بالندگی کیمیای اسلامی - ایرانی حسن بن زاهد در فضای مساعد علمی و فرهنگی هند
نویسندگان
1 دکتری رشتۀ تاریخ علم، پژوهشگر پژوهشگاه مواد و انرژی، تهران، ایران
2 استادیار گروه ادیان و عرفان، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه، تهران، ایران.
doi
10.22111/jsr.2023.26419.1821چکیده
حسن بن زاهد کرمانی، کیمیاگر، در سال 723 هجری، همزمان با فرمانروایی ابوسعید بهادر ایلخانی در ایران، به هند مهاجرت کرد و در سایۀ حمایت سلطان محمد بن تغلق، آثار کیمیایی ارزشمندی را پدید آورد. در این مقاله، بهمنظور ارزیابی چندوچون تأثیر فضای علمی و فرهنگی هند بر اندیشه و آثار کرمانی، نخست بهروش توصیفی-تحلیلی، به مقایسۀ کیمیاگری هندی و محتوای آثار حسن بن زاهد پرداخته شده و نشان داده میشود که وی از کیمیای هند تأثیر نپذیرفته است. ملاحظۀ فهرست منابع مورد استفادۀ وی که در قالب یک تذکره موجود است نیز همین نتیجه را تأیید میکند. در ادامه، شواهدی از متن آثار حسن بن زاهد ارائه خواهد شد که نشان میدهد او صرفاً از فضای مساعد فرهنگی و اجتماعی هند و بهطور خاص، حمایت سلطان محمد بن تغلق بهرهمند شده؛ درحالیکه معلومات کیمیاگری خود را، پیشتر در ایران آموخته بوده است. به این ترتیب، حسن بن زاهد و آثار کیمیاگری او را میتوان ثمرۀ مراودات فرهنگی ایران و هند در ادوار گذشته به شمار آورد؛ حالآنکه محتوای علمی آثار او بیتأثیر از علم هندی بوده است.
