فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کثرت منابع موجود در کتابخانه‌های پاکستان دربارة آثار عبدالرحمن جامی به‌قدری است که پژوهش‌های گسترده و مستقلی می‌طلبد. تعداد بسیار شرح‌ها، ترجمه‌ها، نظیره‌سرایی‌های اردو، فارسی و عربی در تقلید و جوابیۀ‌ اشعار جامی، همچنین نسخ خطی فراوان، آثار بی‌شمار چاپی، کتاب‌ها، رساله‌ها، مقالات و پژوهش‌های زبان اردو در پاکستان، نیازمند نقد و تحلیل است که شاید به‌دلیل نبود آشنایی به زبان اردو، فارسی‌زبانان تاکنون به آن نپرداخته‌اند. نویسندگان پژوهش حاضر کوشیده‌اند تا زاویۀ نگاه پژوهشگران پاکستانی را بازنگری کنند. به‌نظر می‌رسد فراوانی پژوهش‌های زبان اردو در برخی از رویکردها مانند رویکرد تحلیلی و ترجمه، تطبیقی، تاریخ‌ادبیاتی و شخصیت‌پژوهی و همچنین رویکرد عرفان‌پژوهی، نشانۀ گرایش عمیق تصوف‌گرایی باشد. جایگاه جامی در تصوف و تأثیر فراوان نعتیه‌های او، از شاخصه‌های نمایان تصوف ایرانی در پاکستان است و آثار جامی را می‌توان از عوامل گسترش زبان فارسی در این خطه به شمار آورد. این پژوهش با رویکرد کتاب‌شناسی، به گردآوری نزدیک به هفتاد اثر زبان اردو از کتابخانه‌های پاکستان پرداخته و سپس با شیوۀ تحلیلی-توصیفی و با بررسی موضوعی، آماری و تحلیل رویکردی پژوهش‌های زبان اردو، کوشیده تا تحلیل و کتاب‌شناسی دقیقی در اختیار فارسی‌زبانان قرار دهد. ازآنجاکه نسخ خطی و چاپ‌های متعدد آثار جامی توسط فهرست‌نویسان ایرانی و پاکستانی ثبت و معرفی شده است، در این مقاله تنها به رویکرد پژوهش‌های زبان اردو در نظیره‌گویی‌ها، شرح‌ها و ترجمه‌ها نیم‌نگاهی داشته‌ایم؛ تااینکه دانستن رویکرد و گرایش اندیشمندان پاکستان دربارۀ جامی، زوایای جدیدی پیشِ‌روی پژوهشگران حوزۀ تصوف شبه‌قاره بگشاید.