موانع نظام حقوقی ایران و حقوق بینالملل در مقابله با جنایات بینالمللی: مطالعه موردی غزه
نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق بین الملل، دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم،ایران
doi
10.22034/ilaw.2024.2026041.3413چکیده
حقوق بینالملل در پاسخ به حملات نظامی فاجعهآمیز، ضمن تمهید «مسئولیت بینالمللیِ» دولتها، اقدام به ایجاد «مسئولیت بینالمللی کیفریِ» سران نظامی و سیاسی مؤثر در این فجایع کرده است. این اقدامات که ذیل حقوق بشردوستانه یا حقوق مخاصمات مسلحانه (داخلی و بینالمللی) گنجانده شده، در پی کاهش آلام ناشی از جنگ از طریق تحدید کاربست ابزار نظامی میباشد. پس از وقوع حمله نیروهای نظامی اسرائیل در باریکه غزه، توسعه آن به دیگر قسمتهای فلسطین در سالهای 2023-2024 میلادی، کشتار دهها هزارنفر از غیرنظامیان و نابودی اهداف بیشمار غیرنظامی، این سؤال بهوجود آمد که با وجود سازوکارهای حقوقی پیگرد جنایات بینالمللی اسرائیلی، چه موانعی در پیشروست که نمیتوان به مدد آنها، مانع از ارتکاب مجدد این جنایات شد؟. این نوشتار با منظری حقوقی و با روش تحلیلی-توصیفی به دو دسته موانع حقوقی داخلی و بینالمللی برای پیگرد جنایات اسرائیل میپردازد. براساس یافتههای این نوشتار، «عدم عضویت ایران در اساسنامه دیوان بینالمللی کیفری»، «فقدان جرمانگاری جنایات بینالمللی در قوانین داخلی» و «برسمیتنشناختن اسرائیل توسط ایران»، سه «عامل داخلی دارای اثر بینالمللی» است که ایران را در پیگرد حقوقی با مشکلاتی روبرو میسازد. علاوهبراین، «جایگاه بینالمللی ضعیف دولت فلسطین»، «اهتمام اسرائیل به کاربست ابزار حقوقی در راستای منافع نظامیاش» (جنگ حقوقی) و «فقدان بسترهای حقوقی لازم برای حمایت از مقاومت» (همگرایی حقوقی) سه مانع کلیدی برای جلوگیری از وقوع جنایات یادشده از منظر حقوق بینالملل بهشمار میآید؛ از اینرو این نوشتار ضمن پرداختن به هریک از موانع داخلی و بینالمللی از منظری حقوقی، راهکارهایی را مورد بررسی قرار داده است.
