تصحیح و تحلیل رسالۀ موسیقی نظامالدین احمد گیلانی، حکیمالملک دربار قطبشاهیان هند
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 استادیار گروه پژوهش هنر دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
doi
10.22111/jsr.2022.29987.1953چکیده
نظامالدین احمد گیلانی مشهور به حکیمالملک، حکیم قرن یازدهم هجری، از حلقههای پیوند فرهنگی میان ایران و هند در دورۀ حکومت صفویان بر ایران و سلطنت سلسلۀ قطبشاهی در حیدرآباد دکن است. حکیمالملک در میان آثار پرشمار خود در زمینههای مختلف علوم و فنون که عمدتاً در دوران خدمت نزد عبدالله قطبشاه نوشته شده، صاحب رسالهای موجز در باب موسیقی است که تاکنون به چاپ و تصحیح انتقادی نرسیده است. در این پژوهش، ضمن تحقیق دربارۀ حیات مؤلف این اثر و تلاش برای رفع پارهای ابهامات پیرامون او، متن رسالۀ یادشده از روی یکی از دو نسخۀ خطی موجود از آن، به روش تصحیح انتقادی متون و در قیاس با متون منبع آن، ارائه و تحلیل میشود. تصویری از نسخه نیز پیوست مقاله است. مهمترین مسئلۀ تحقیق این است که رسالۀ موجز گیلانی چه ویژگیها و جایگاهی در سیر مکتوبات موسیقایی فارسی دارد. نتیجه آنکه این رساله، مانند بسیاری دیگر از رسالات موسیقی این دوره، عمدتاً حاوی مطالبی از آثار پیشینیان است؛ اما چگونگی گزینش مؤلف از بخش موسیقی جامعالعلوم فخر رازی و رسالۀ کرامیه از دورۀ سفرهچی، خود بهروشنی نمودار گرایش تازۀ نویسندگان موسیقی این دوره به موضوعات شبهعلمی است که با سنّت یونانی-عربی مکاتب اسکولاستیک و سیستماتیست در تئوری موسیقی فاصله دارد.
