پژوهشی در داستان عامیانۀ بوستان خیال

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران، و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی.(نویسنده مسئول)

2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران، و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

doi
10.22111/jsr.2022.39527.2193
چکیده

بوستان خیال یکی از ارزشمندترین و بلندترین متون داستانی ادبیات عامیانۀ فارسی است که در سرزمین هند به سبک داستان‌‌های نقالان در قرن دوازدهم، به دست میرمحمدتقی جعفری حسینی احمدآبادی نوشته شده است. داستانی آمیخته از حقیقت و افسانه، نیمه‌تاریخی و تخیلی که تاکنون تصحیح و چاپ نشده است. این مقاله به روش تحلیلی-توصیفی به معرفی این داستان بلند فارسی که بنای آن بر تاریخ خلفای فاطمی مصر و شیعۀ اسماعیلی است می‌پردازد. یافته‌های مقاله بیانگر تصدیق تاریخی برخی از روایت‌‌های نویسنده دربارۀ خلفای فاطمی است، اما در مواردی تفاوت‌هایی با گزارش‌‌های تاریخی نیز مشاهده می‌‌شود. درحوزۀ ساختار داستان بن‌‌مایه‌‌های شگفت‌‌انگیز طلسم، جادو و جن‌ و ‌پری با تکرا‌‌رشوندگی بسیار، فضای داستان را بسیار خیا‌‌ل‌‌انگیز کرده است و بن‌‌مایه‌‌های دینی در حرکت رو به جلوی داستان نقش دارند. ازنظر زبانی، داستان مملو از واژه‌‌های عربی، هندی، اردو، ترکی و مغولی است و نویسنده آگاهی خوبی از ضرب‌‌المثل‌‌ها و اشعار شاعران فارسی دارد. استفاده از آیات قرآن و احادیث در جای‌جای این داستان به چشم می‌‌خورد.