فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از آنجا که جریان اصلاح‌طلبی اسلامی برآن است تا تفسیری نوین از مبانی دینی، متناسب با مقتضیات زمان و مکان ارائه دهد تا آن را از گزند انحطاط و انحراف رهایی بخشد، این گفتمان همواره در بین نواندیشان دینی و احیاگران مذهبیِ اقصی‌نقاط جهان اسلام از جایگاه برجسته‌ای برخوردار بوده است. منتها، گوناگونیِ رویکردها و راهکارهای این مصلحان، بی‌شک ضمن متأثرشدن از فرایندهای متفاوت فکری-عملی آن‌ها، به متفاوت‌بودن ساختار سیاسی-اجتماعی محل زایش و تکامل بینش آن‌ها نیز بازمی‌گردد. با این وصف، سید احمدخان، دگراندیشِ قرن نوزدهم شبه‌قاره، در دورانی می‌زیست که این منطقۀ جغرافیایی از لحاظ سیاسی، شدیداً تحت حاکمیت استعمار بریتانیا به سر می‌برد و از حیث عقیدتی نیز مسلمین هند در‌ قهقرای تفکرات دینی قرار داشتند. این شرایط بحرانی موجب شد تا وی به تحولی عمیق در باورهای عقیدتی و رفتارهای سیاسی مسلمانان بیندیشد و پیشرفت علمی آنان را بنیادی‌ترین راه نجاتشان از عقب‌ماندگی بداند. او در کنار ارائۀ برنامه‌های مختلف خویش، ارتباط سازش‌مدارانه با غرب را نیز تجویز می‌کرد و این مهم‌ترین علت مخالفت جدی جامعۀ سنتی-مذهبی با شیوۀ اصلاحی وی بود.نوشتار حاضر می‌کوشد با طرح این سؤال که رویکردها و راهکارهای مصلحانۀ سید احمدخان چه تأثیراتی در بازسازی تفکر دینی مسلمانان هند داشت؟ با استفاده از روشی توصیفی-تحلیلی، ضمن آشنایی با وضعیت مسلمانان آن روز، به بررسی تفکرات و اقدامات سید احمدخان در راستای برون‌رفت جامعۀ اسلامی هند از جمود و تحجّر بپردازد.