گونه‌های مختلف ایهام در مثنوی نه‌سپهر امیر خسرو دهلوی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایذه، ایران

doi
10.22111/jsr.2021.22569.1698
چکیده

امیرخسرو دهلوی یکی از شاعران تأثیرگذار زبان و ادب پارسی است که با بهره‌مندی از نبوغ و دانش فراوان، نماینده‌ای قابل، برای زبان و فرهنگ پارسی در سرزمین هندوستان بوده است، آثار گوناگون او آگنده از شگردهای هنری و ادبیِ ظریف و ارزشمندی است که شناخت آن‌ها برای درکِ درستِ گذشتۀ ادبی زبان فارسی اهمیت بسیار دارد. او که خود از پیشگامان قابل ‌اعتماد در نقد ادبی و علوم بلاغی بوده است، فنون ادبی را به‌خوبی در سخن به کار گرفته است. "ایهام" ازجمله بارزترینِ فنونِ تأثیرگذار در آثار اوست که با تداعی معانی دور و نزدیک، مخاطب را در دریافت چندمعنا از ‌کلام، کمک می‌کند. یکی از آثار ارزشمند و کمتر شناخته‌شدۀ او "مثنوی نه‌سپهر" است که آن را در سال 718 (ه.ق) سروده است. بسیاری از ابیات این اثر، از ظرافت ایهامی هنرمندانه‌ای برخوردار است و مخاطب آشنا، با دقّت در ساختار ایهامی آن، متوجّه شبکۀ گسترده‌ای از واژگان چندمعنایی می‌شود، در این مقاله با بهره گیری از روش توصیفی – تحلیلی کوشش شده است تا به این پرسش پاسخ داده شود که مهم ترین گونه‌های ایهام در " مثنوی نه‌سپهر" امیرخسرو دهلوی کدامند؟