فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امیرخسرو دهلوی (651-725ﻫ.ق) از شاعران عارف فارسی‌گوی نیمۀ دوم قرن هفتم و نیمۀ اول قرن هشتم هجری هندوستان است. منظومۀ ادبی-تاریخی «‌دُوَل‌رانی‌خَضَر‌خان» از مثنوی‌های اوست که مشتمل‌بر 4519 بیت است. این مثنوی به بحر هزج مثمن مقصور یا محذوف در داستان واقعی عشق خضر‌خان، پسر علاء‌الدیّن‌محمّد‌شاه‌خلجی با «دیول‌دی» دختر راجه‌گجرات است. امیرخسرو ابتدا این داستان را به نثر فارسی نوشت و سپس به دستور سلطان آن را در 715 ﻫ.ق به نظم در آورد. توجه به آموزه‌های تعلیمی به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم از زبان شخصیت‌‌های داستانی دولرانی و خضرخان بیان شده است. این پژوهش، به شیوة توصیفی- تحلیلی و استواری بر چارچوب نظری می‌کوشد به این پرسش پاسخ دهد که شاخص‌‌ترین انواع مضامین اندرزی و همچنین علل و انگیزۀ تعلیم در منظومۀ غنایی دولرانی و خضرخان در چیست؟ مطابق با دستاوردهای تحقیق، اصلی‌‌ترین علت و انگیزۀ انعکاس مضامین تعلیمی در داستان دولرانی و خضرخان، تنبه و عبرت است. همچنین در منظومۀ غنایی دولرانی و خضرخان، پیوستگی و آمیزش مضامین غنایی و تعلیمی به روشنی نشان می‌‌دهد، امیرخسرو در پی طرح این موضوع بوده است که برای رسیدن به کمال در یک رابطۀ عاشقانه، توجه به آموزه‌‌های تعلیمی جایگاه مهم و بلندی دارد.