فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سفرنامه‌های ایرانیان هند ازجملۀ نخستین و مهم‌ترین منابع در بررسی چگونگی مواجهۀ ایرانیان با تمدن جدید است. از نکات قابل‌تأمل این سفرنامه‌ها، بازتاب جلوه‌هایی از تمدن جدید اروپایی قبل از شکست ایران در جنگ‌ با روس‌هاست. براساس شواهد و قرائن موجود، سه سفرنامۀ «شگرفنامۀ ولایت»، «تحفةالعالم» و «مسیر طالبی»، نخستین راویان نظام مشروطیت به زبان فارسی هستند که نوشتۀ پیشِ‌رو به معرفی آن‌ها پرداخته و با نگاهی به منشور کبیر به‌عنوان سرآغاز مشروطۀ انگلستان و بلکه جهان، درصدد پاسخ به این سؤال است که نویسندگان این سفرنامه‌ها چه دریافتی از مشروطیت انگلیس داشته و چه ارتباطی بین دریافت مزبور و وضعیت مردم و کشور ایران برقرار می‌کردند؟ یافته‌های تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی نشان می‌دهد که مؤلفان شگرفنامه و تحفةالعالم، ضمن توصیف نظام مشروطۀ انگلیس، ارتباط مستقیمی بین نظام مشروطه با ترقی و تأمین حقوق و رفاه مردم قائلند. همچنین با آنکه مؤلف تحفةالعالم، مشروطیت را بدیل مناسبی برای نظام استبدادی ایران دانسته و استقرار این نظام را در ایران آرزو و توصیه می‌کند، اما مؤلف مسیر طالبی، به‌رغم مشاهدۀ مستقیم انگلیس و نهادهای آن، تنها به روایتگری مشروطیت پرداخته است و اشاره‌ای به پیوند مشروطیت و ترقی ندارد.