بازتاب فرهنگ و اندیشه‌‌های ایرانی در دیوان بینش کشیری

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد (نویسنده مسئول)

2 دانشجوی دکتری، زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد

doi
10.22111/JSR.2021.22056.1694
چکیده

ادبیات فارسی یکی از دوران‌های مهم تحول و شکوفایی خود را در شبه‌قاره و سرزمین هند سپری کرده است. میرجعفربیگ بینش کشمیری (وفات حدود 1100ﻫ.ق.) یکی از نام‌آورانِ ناشناختۀ دورۀ تیموریان هند است که دیوان وی تا‌به‌امروز تصحیح نشده است. اگرچه بینش متولد کشمیر بوده و سرزمین ایران را هیچ‌‌گاه به چشم ندیده است؛ اما برای درک صحیح، فهم و شناخت وی و آثارش باید محتوای فکری و اندیشگانی شعرش را واکاوی کرد؛ به‌همین‌دلیل به بررسی برخی زوایای پنهان در شعر بینش، به‌لحاظ اندیشه‌‌های نهفتۀ ایرانی پرداخته می‌شود؛ تا از این طریق موجبات شناختِ بهترِ شاعر و همچنین شناخت بیشتر فرهنگ و تاریخ ایرانی در دورۀ تیموری فراهم آید. آنچه تبیین شد، نشان از اشراف بینش، بر زبان و فرهنگ ایران‌‌زمین دارد. ذکر برخی شهرها و اماکن جغرافیایی سرزمین ایران و رسومی چون جشن‌های نوروزی و باورهای فرهنگ ایرانی و زبان و اصطلاحات رایجِ عامیانه در اشعار بینش، همه نشانگر شناخت عمیق شاعر از ایران است که موجب به تصویر درآوردن غیرمستقیم گوشه‌‌هایی از تاریخ اجتماعی و فکری زمانۀ تیموریان هند شده است. پرسش اصلی این است شاعری که تمام عمر خود را در منطقۀ کشمیر و هند سپری کرده، چرا و چگونه اندیشه‌های او تماماً ایرانی است؟روش پژوهش این مقاله به‌صورت توصیفی-‌‌تحلیلی با استناد به ابزار کتابخانه‌ای و همچنین براساس شیوۀ یادداشت‌‌برداری از منابع و آثار بینش کشمیری است.