فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسئلۀ وجود ذهنی ازجمله مباحث بنیادین در فلسفۀ اسلامی به شمار می‌رود. اِشکال مشهور، در این زمینه، اجتماع دو مقولۀ متباین به تمام ذات در قالب یک صورت ذهنی واحد است. در طول تاریخ فلسفه، پاسخ‌های متعددی از سوی اندیشمندان مختلف به این اشکال داده شده است. ملاصدرا با تمایز نهادن میان دو حیثیت برای صورت‌های ذهنی، مبتنی بر تفاوتِ «حمل اولی» و «حمل شایع صناعی»، کوشیده است پاسخی برای این مسئله بیابد. این پاسخ نزد حکما و فلاسفۀ پس از وی با استقبال و پذیرش مواجه شده است. بااین‌حال، مهدی حائری یزدی این پاسخ صدرالمتألهین را ناتمام تلقی کرده و در آثار خود به تبیین ابهامات موجود در آن پرداخته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ تطبیقی، در گام نخست، به تبیین پاسخ ملاصدرا می‌پردازد، سپس نقدهای حائری یزدی را بررسی می‌کند و، در پایان، با نگاهی انتقادی به دیدگاه وی نشان خواهد داد که نقدهای او بر پاسخ صدرایی قانع‌کننده نیست و پاسخ ملاصدرا در برابر این شبهه معتبر و استوار است.