صورتبندی ابعاد دولتمندی در کلام سیاسی آیتاللّه جوادیآملی: تحلیلی براساس روش هرمنوتیک اسکینر
نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.
doi
10.48308/jipt.2025.241821.1692چکیده
مقاله بر ابعاد «دولتمندی» کلام سیاسی تمرکز دارد که بر چهار محور بنیادین اسلام و مشروعیت دولت، اسلام و مردمسالاری، اسلام و سکولاریسم، و اسلام و روابط بینالملل متمرکز است. در منظومه فکری جوادی آملی، دولت اسلامی نهصرفاً نهادی اجرایی، بلکه ساختاری معرفتی، اخلاقی و تمدنی است که در امتداد ربوبیت الهی، خلافت انسان و هدایت قرآنی شکل میگیرد. این دولت مأموریتش نهفقط اداره، بلکه تربیت، هدایت و تحقق کرامت انسانی است. زمینههای عینی جوادی آملی را به تبیین دولت ولایی سوق داده، درحالیکه وی براساس زمینههای ذهنی دولت را به خلافت نوعیه و هدایت تمدنی پیوند میزند. هنجارهای مرسوم مشروعیت را الهی، مردمسالاری را شورایی و روابط را عدالتمحور میدانند. جوادی آملی، با تصرفات نوین، ولایت فقیه را امتداد امامت معرفتی، مشروعیت را الهی با مقبولیت مردمی، مردمسالاری را توحیدمحور و هدایتشده، و روابط بینالملل را بر پایه فطرت توحیدی بازتعریف میکند، با نقد عقل ابزاری غربی و ولایت مطلقه سنتی. به اعتقاد وی، پذیرش قانون اساسی از سوی امت، همزمان با پذیرش مسئولیت امامت از سوی رهبر، صورت تعاهدی دوسویه و الزامآور دارد؛ و «عقد صحیح»، «عهدی لازم» و «عقدی حتمی» است. این امر نشان میدهد کلام سیاسی دولتمندی جوادی آملی معطوف به مسائل، با جامعیت نسبی و بازسازی هنجارها، دولت را به نهادی اخلاقی و تمدنساز تبدیل میکند.
