تأملی بر تعریف ارسطو از فضیلتِ اخلاقی و مؤلفه‌های آن

نویسندگان

1 گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.

2 گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران،‌ ایران.

doi
10.48308/jipt.2026.240442.1642
چکیده

ارسطو بحث فضیلت را در دو لایه معرفت‌شناختی و وجودشناختی مطرح می‌سازد. دغدغه اصلی او وجودشناسی و، به بیان دیگر، شکل‌گیری فضیلت و فضیلت‌مند شدن انسان است. البته این بدین‌معنا نیست که لایه معرفت‌شناختی یعنی تعریف و ماهیت فضیلت مورد بررسی قرار نگیرد. فضیلت در نگاه ارسطو ملکه‌ای است که دست به انتخاب می‌زند، ولی این انتخاب خود مرکب از میل و تأمل است. این پژوهش سعی دارد با نگاه تحلیلی ماهیت انتخاب را بررسی کند و رابطه اجزای آن را یعنی میل و تأمل را از حیث تقدم و علیت بر دیگری به بحث بگذارد. بحث فضیلت، از سوی دیگر، با نظریه حد وسط گره خورده است. این نظریه را از جنبه‌های گوناگون نقد کرده‌‌اند. در این پژوهش، سعی شده است با تقریری که ارائه می‌شود علاوه بر حفظ ظاهر متن ارسطو از نظریه حد وسط دفاع شود، به‌طوری که علاوه بر پاسخ به انتقاد زبانی استعاری بودن و انتقاد عملی بی‌فایده بودن، میان تقریر کمّی و کیفی از آن نیز جمع کند.