فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اصطلاح «ذات» و تعبیر به «مقام ذات غیب‌الغیوبی» لحاظِ ذات «من حیث‌ هی» است و «تجلیات» یا «کثرات» اعتبارِ ذات با خصوصیات مواطن و مراتب. اهل معرفت «ذات من حیث هی» را افقی ناپیداکرانه معرفی می‌کنند که، به دلیل اطلاق (مَقسَمی) اسم، رسم و حُکمی نمی‌پذیرد. ازاین‌رو، آنچه عارفان در باب ذات ارائه کرده‌اند گونه‌ای «تنزیهی» دارد؛ چنان‌که امام خمینی معرفت بشر به ذات و آگاهی انسان از آن حقیقت مُطلقه را به علم به «اسماء و صفات» و شناخت آن‌ها محدود می‌داند. امام خمینی، برای تبیینِ لحاظ و اعتبارِ «ذات من حیث‌ هی»، ویژگی‌ها یا مؤلفه‌هایی تنزیهی را در نظامی هستی‌شناسانه برمی‌شمرد. امام، در پایبندی به لوازم سخن خود، مقام غیب‌الغیوبی حق را حتی معبود عابدان هم نمی‌داند. افزون بر این، ایشان اعتراف به «ناشناختگی» و اذعان به «نارسایی و ناتوانی علم و آگاهی بشر از فهم و درک ذات» را اصل نخستین سلوک می‌خواند. این پژوهش، با بررسی و تحلیل این مؤلفه‌ها، نگاه هستی‌شناسانه ایشان را در این باب تبیین می‌کند.