فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

درک مفهوم «فطرت» از دیرباز در کانون اندیشه اسلامی قرار داشته است. بااین‌حال، نگاه متکلمانه به این مفهوم اغلب از ابعاد عرفانی آن غافل مانده است و، از همین رهگذر، ضرورت پژوهش حاضر واضح می‌شود. مسئله محوری این پژوهش اتکا به این پیش‌فرض در نظام عرفان اسلامی است که عالَم برپایه اسماء‌اللّه شکل گرفته است. لذا، براساس اسم «الفاطر» بر ضرورت بازخوانی مفهوم عرفانی فطرت در متون عرفانی - دعایی تأکید می‌کند. روش پژوهش توصیفی - تحلیلی و همراه با مطالعه اسنادی متون عرفانی و ادعیه است. یافته‌‌های تحقیق مؤید آن است که در منظومه فکری عارفان «فطرت» حقیقتی است که اوّلاً، به‌منزله خمیره و گوهر اولیه، هم در قلب «انسان کامل» نهفته است و هم مبنای نظم «عالم اکبر» قرار گرفته است. ثانیاً، این گوهر پیش از خلقت جسمانی و در «عالم ارواح» در قلب انسان‌ها به ودیعه نهاده شده و با تزکیه نفس امکان ظهور مجدد و خروج از حالت کمون را دارد. ثالثاً، این فطرت اصیل امکان خدشه‌دار شدن دارد. به‌این‌ترتیب که عارفان فطرتِ مخدوش‌شده در انسان و تأثیر آن در عالم را تحت عنوان «شر» تحلیل کرده و منشأ آن را مختار بودن انسان می‌دانند که این اختیار حاصل «داشتن علمِ توأم با ابزار (بدن)» است.