ایران، خاستگاه سفالینۀ گونۀ موسوم به کوباچه
نویسندگان
1 استادیار گروه باستان¬شناسی دانشگاه تهران
doi
چکیده
کشف نمونههای متعدّدی از سفالینة نوع موسوم به کوباچه، شامل گونههای قلم سیاه، قلم سبز و رنگارنگ در کاوشهای باستانشناختی مناطق مختلف ایران مانند خراسان، رَبع رشیدی در تبریز، اردبیل، تپة امامزاده بنیس در نزدیکی شبستر، شهر تاریخی گسکر (هفت دغنان) در نزدیکی صومعه سرا، تمیشه در استان گلستان، قلعة الموت، تپة نرگه در تاکستان و تپّه شورهپزخانه در روستای خانلق از توابع شهرری در اطراف تهران و نیز نتایج آزمایش سنگنگاری (Petrography) برخی نمونههای مزبور، به طور مستند بر منشأ ایرانی اینگونه سفال، دلالت و حدّاقل شهرهای نیشابور، مشهد، تبریز و اصفهان را به عنوان مراکز تولید این نوع سفالینه مشخص مینماید. تولید سفالِ گونة موسوم به کوباچه، بر اساس نمونههای دارای رقم و تاریخ از نیمة دوم قرن نهم هجری، به دو صورت قلم سیاه و قلم سبز در ایران، آغاز و به صورت رنگارنگ تا قرن دوازدهم هجری در این کشور ادامه یافت. اگرچه از آن زمان، ساخت و پرداخت این نوع سفالینه، بهشدت کاهش پیدا کرد، ولی به طور کامل منسوخ نگردید، به طوری که هم-اکنون نیز به حیات خود ادامه میدهد و در نقاط محدود و منحصر به فردی مانند «مند گناباد» تولید میشود.
