ارزیابی انتقادی دیدگاه فیاضی در باب ماهیت داشتنِ خداوند
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدهی الهیات، دانشگاه تهران، ایران.
2 گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدهی الهیات، دانشگاه تهران، ایران.
3 گروه فلسفه، دانشکدهی الهیات، دانشگاه امام صادق، تهران، ایران.
doi
10.48308/jipt.2025.239363.1619چکیده
بحث ماهیت بالمعنی الاخص نداشتنِ خداوند ازجمله مباحث مهم در فلسفهی اسلامی است که تأثیرات مهمی در مباحث الهیات بالمعنی الاخص همچون توحید الهی، معرفت به حضرت حق، بساطت ذات الهی، عدم وجود جنس مشترک میان واجب و ممکنات، و معلول نبودن واجب دارد. فلاسفهی حکمت مشاء و حکمت متعالیه در دفاع از صرف الوجود بودن خداوند و نفی ماهیت از او ادلهی متعددی اقامه کردهاند. دراینمیان، یکی از حکمای معاصر فلسفهی اسلامی (غلامرضا فیاضی)، با نقد ادلهی مذکور و نیز اقامهی ادلهی عقلی و نقلی، ماهیت داشتنِ خداوند را نتیجه گرفته است. تفسیر خاص وی از نحوهی اعتباریت ماهیت در حکمت متعالیه نقش جدی در تبیین مدعای وی داشته است. این پژوهش، که به روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد اسنادی سامان یافته، میکوشد دیدگاه فیاضی را توصیف و درعینحال ارزیابی کند. نتیجهی بررسی نشان خواهد داد که نقدهای وی به ادلهی حکما در باب ماهیت نداشتنِ خداوند وارد نیست و ادلهی عقلی و نقلی مورد ادعا در اثبات ماهیت برای خداوند تام نیست.
