فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دومنظوره‌سازی در روش‌های کنترل سازه‌ای، که هم مقاومت در برابر زلزله و هم قابلیت خروج اضطراری را بهبود می‌بخشد، از اهمیت بالایی در طراحی ساختمان‌های ایمن برخوردار است. این مفهوم ترکیبی از مهندسی مقاوم‌سازی لرزه‌ای و برنامه‌ریزی تخلیه اضطراری است که می‌تواند منجر به کاهش خسارات جانی و مالی شود. یکی از چالش‌های اصلی در مهندسی زلزله، ارزیابی میزان آسیب‌پذیری سازه‌ها و کنترل اثرات زلزله است. در دهه‌های اخیر، محققان در کشورهای زلزله‌خیز به توسعه فناوری‌های سازه‌های مقاوم در برابر زلزله متمرکز شده‌اند که توانایی پاسخگویی به محرک‌های خارجی مانند زلزله و باد را دارند. روش‌های متعددی برای کنترل ارتعاش سازه‌ها وجود دارد، اما یکی از چالش‌ها این است که طراحی این روش‌ها اغلب بر کاهش اثرات زلزله متمرکز است، در حالی که نیروی باد در ساختمان‌های بلندمرتبه نیز نیرویی تعیین‌کننده است. از جمله این روش‌ها می‌توان به استفاده از میراگرهای جرمی تنظیم‌شده، میراگرهای ویسکوز، مخازن مایع در طبقات بالا، و جداگرهای لرزه‌ای اشاره کرد. استفاده از آونگ یا مخازن مایع، اگرچه جابجایی‌های ناشی از زلزله و باد را کاهش می‌دهد، وزن سازه را افزایش داده و نیروی زلزله را بیشتر می‌کند. این سیستم‌ها در برابر نیروی باد، که معمولاً به‌صورت دینامیکی و نوسانی عمل می‌کند، در صورت طراحی صحیح کارآمد هستند، اما طراحی نادرست ممکن است کارایی آن‌ها را کاهش دهد یا در شرایط خاص باعث تشدید ارتعاشات شود. استفاده از میراگرها و جداگرهای لرزه‌ای هزینه‌های اولیه ساخت را افزایش می‌دهد، اما در بلندمدت با کاهش خسارات ناشی از زلزله یا باد می‌توانند اقتصادی باشند. موضوع مهم دیگر، استفاده از روش‌های دو منظوره است که علاوه بر مقاومت در برابر بارهای زلزله و باد، امکان خروج اضطراری سریع و ایمن را فراهم کنند. این روش‌ها باید قابلیت نصب سریع و کم‌هزینه در سازه‌های موجود را داشته باشند، زیرا در هنگام زلزله، وجود مسیرهای خروج امن حیاتی است. دو منظوره‌سازی نه‌تنها عملکرد لرزه‌ای ساختمان را بهبود می‌بخشد، بلکه خروج اضطراری را تسهیل کرده و می‌تواند به‌عنوان یک اصل اساسی در طراحی‌های آینده مورد توجه قرار گیرد.