فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ادراکات و خُلقیات دو وجهِ شخصیت انسان‌ هستند که از دیرباز بررسی نحوه‌ی ارتباطشان مورد توجه حکما بوده است. موضوع این پژوهش چگونگی ارتباط متقابل این دو از منظر صدرا است. صورت جوهری دانستن خُلقیات و وجودی شمردن ادراکات و اتحادش با نفس، از منظر صدرا، نشان می‌دهد که خُلقیات و ادراکات، ضمن تأثیرگذاری در حرکت جوهری اشتدادی نفس، در یکدیگر نیز اثرگذار هستند. دستاورد این تحقیق بیانگر تأثر متقابل میان آن‌ها است: اول، از وجه تأثیری که خُلقیات در قوای ادراکی می‌گذارند که مرتبه‌ی وجودی و صورت جوهری نفس به قوای ادراکی جهت می‌دهد و ظرفیتش را برای توجه به مادیات صرف یا عالم غیب مشخص می‌کند. دوم، از وجه تأثیری که قوای ادراکی در خُلقیات می‌گذارند که داده‌های حسی و خیالی، وهمی و عقلی، اگر در مسیر خاصی تکرار شوند، می‌توانند وضعیت نفس را در جهت آن مسیر تثبیت کنند و صورت خُلقی متناسب با آن داده‌ها را برای نفس شکل دهد. ارزیابی دیدگاه وی در قیاس با پیشینیان، با روش توصیفی و تحلیلی، ارتباط خُلقیات با ادراکات را در استکمال جوهریت نفس نشان می‌دهد که، به‌دلیل قائل شدن به تجرد مثالی، تأثرات این دو پس از مرگ نیز همراه انسان است.