معماری سبز در گفتمان معاصر ایران و جهان: از مفاهیم بومی تا استانداردهای جهانی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد فناوری معماری گرایش معماری دیجیتال، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان ، ایران

doi
10.22034/jgeoq.2025.526869.4281
چکیده

هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل مفهومی موانع تحقق معماری پایدار در ایران، با تمرکز بر تلفیق ظرفیت‌های بومی و استانداردهای بین‌المللی است. این مطالعه با رویکردی کیفی، کاربردی و اکتشافی انجام شده و داده‌های آن از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۲ نفر از خبرگان حوزه‌های معماری، شهرسازی، سیاست‌گذاری اقلیمی و انرژی گردآوری شده است. روش نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و با استفاده از تکنیک گلوله‌برفی تا رسیدن به اشباع نظری دنبال شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی قیاسی و نرم‌افزار MAXQDA 2022 صورت گرفت. برای تأیید اعتبار یافته‌ها از روش بازبینی مشارکت‌کنندگان (Member Check) و برای بررسی پایایی از بازکدگذاری مستقل بهره گرفته شد.یافته‌ها نشان داد که از مجموع ۲۷۳ کد مفهومی استخراج‌شده، چهار مقوله‌ی اصلی به‌عنوان چالش‌های تحقق معماری پایدار شناسایی شدند: چالش‌های فناورانه (۲۹٫۶٪ از کل کدها)، نهادی–مدیریتی (۲۵٫۶٪)، اجتماعی–فرهنگی (۲۳٫۴٪) و اقتصادی (۲۱٫۲٪). مضامین کلیدی شامل نبود زیرساخت‌های فناورانه، ناهماهنگی نهادی، ضعف در فرهنگ‌سازی و آموزش عمومی، و هزینه‌های بالای فناوری‌های سبز بودند. این چالش‌ها در قالب یک مدل مفهومی چهارلایه‌ای سازمان‌دهی شدند که روابط تعاملی میان عوامل خرد و کلان را در فرآیند تحقق معماری پایدار نشان می‌دهد. بر این اساس، تحقق معماری پایدار در ایران نیازمند رویکردی سیستمی و میان‌رشته‌ای است که در آن، توسعه فناوری‌های بومی، اصلاح ساختارهای نهادی، ارتقای آگاهی عمومی و ایجاد سازوکارهای حمایتی اقتصادی به‌صورت هماهنگ و هم‌افزا عمل کنند.