تحلیل نسبت میانِ «دَرْمَه» در مقام آموزه و «بدنِ حقیقت» بودا

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، دانشکده‌ی هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده‌ی هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.48308/jipt.2025.238883.1612
چکیده

در این مقاله، آموزه‌ی «دَرْمَه‌کایَه» ـ شریف‌ترین بدنْ و بدنِ حقیقت بودا ـ تحلیل و معناشناسی شده است. نظریه‌ی تری‌کایَه (سه کالبد)، که در آموزه‌ی بوداشناختی ریشه داشت و راهبان مَهایانَه مطرح کردند، کوششی بود برای تبیین نسبت میان بودای ازلی و بودای تاریخی در بستر نظام اندیشگی بودیسم. پرسش مقاله در خصوص معنای دقیق واژه‌ی «بدن» و تأثیر نگرش فلسفی مهایانیست‌ها در مقایسه با تأثیر طبیعت بودا در تئوریزه ‌شدن دَرْمَه‌کایَه و نسبت آن با مفهوم «دَرْمَه» در مقام تعلیم بودا است. داده‌های پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با رجوع به منابع کتابخانه‌ای گردآوری، تحلیل و تفسیر شده‌اند. نتایج نشان می‌دهند دَرْمَه‌کایَه معادل حقیقت غایی و ازلی ـ ابدی بودا است و بازتاب آموزه‌ای است که، بر اساس آن، دیدن دَرْمَه دیدن بودا تلقی می‌شود. تنها در ادبیات متقدم مهایانیستی بود که تَتَتا مطلع شناخت تَتاگَتَه دانسته و دَرْمَه‌کایَه واجد دلالت‌های فلسفی، معنایی و هستی‌شناختی شد. بدین‌ترتیب، تَتَتا با دَرْمَه‌کایَه یکی دانسته و، به‌دلیل حضور در همه‌چیز، به «بدن کیهانی» بودا بدل شد.