فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اصل علیت یکی از بنیادی‌ترین اصول مطرح در نظام‌های فلسفی است، هرچند در تقریر و بداهت آن اختلاف‌نظر داشته باشند. گزاره­ی «هر ممکنی محتاج علت است» تقریر ابن‌سینا از آن است. از نظر اغلب شارحانِ ابن‌سینا، وی به بداهت این اصل قائل است. در آثار او، هم شواهدی قابل­تفسیر به‌ سود بداهت این اصل و هم شواهدی قابل­تفسیر به مقابل آن، دیده می‌شود که این امر می‌تواند موهم تعارضی در بیانات وی باشد. برخی از شارحان، این تعارض را مستقر دانسته‌اند و برخی دیگر در رفع این تعارض به ‌سود بداهت اصل علیت تلاش کرده‌اند. این تحقیق که با استناد به منابع مطبوع و مخطوط سامان یافته و برای اولین بار دیدگاه برخی از این شارحان را معرفی کرده ‌است، درصدد است ضمن توصیف و تحلیل دیدگاه ایشان به ارزیابی آنها بپردازد. نتیجه­ی ارزیابی نشان می‌دهد که برخلاف دیدگاه ایشان تعارض مذکور به ‌سود عدم‌بداهت اصل علیت رفع‌شدنی است.