تحلیل نسبت میان آیین زار و صورت هنری آن از منظر کیهان‌شناسی دینی

نویسندگان

1 استادیار گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران (نویسنده مسئول)

2 دانشیار گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران

3 دانشیار گروه پژوهش هنر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران

doi
10.22034/jasi.2026.2039523.1547
چکیده

برای درک تجربه‏های درمانی در آیین زار، فهم جهان‏بینی معتقدان لازم است و این امر از طریق مطالعۀ کیهان‏شناختی میسر خواهد شد. کیهان‏شناسی تصوری است از ماهیت و عمل جهان که موقعیت انسان و مخلوقات دیگر را در میان نظام جهان مشخص می‏کند. چون در روند مطالعۀ این‏گونه آیین‏ها که توسط دین‏پژوهان، مردم‏شناسان، و ‏انسان‏شناسان انجام می‏پذیرد، انسان و نیازهایش و به‏طور ویژه، در پدیدۀ درمانی، قضیۀ شفا و شفایابی مطرح است، بنابراین همۀ ابعاد پژوهش پیرامون انسان دور می‏زند و به حوزۀ مطالعات دینی، به‏طور ویژه دیدگاه الیاده که انسان جامع و کامل را انسان دین‏ورز می‏دانست، نگاه دارد. ضمن اینکه چون دین و اسطوره نقشی اساسی در شکل‏گیری کیهان‏شناسی‏ها دارند و از نگاه او از عوامل اصلیِ به‏وجودآمدن آیین‏ها نیز هستند، در روند پژوهش نقشی محوری دارند. اما آنچه در این میان و در حوزۀ مطالعات هنر مغفول مانده، شناسایی نسبت میان آیین‏های درمانی و صورت هنری آنهاست که در این مقاله بر آیین زار تمرکز شده است. شناسایی این نسبت، می‏تواند زمینه‏ای فراهم کند تا نقش باورها و اعمال آیینی و به‏طور ویژه وجوه هنری این اعمال در درمان ناخوشی‏ها اهمیت پیدا کند. روش پژوهش، اسنادی و تحلیلی است. در این بخشْ کتاب‏ها، مقالات، و فیلم‏های مستند فارسی و لاتین مرتبط با موضوع بررسی شده‏اند.