فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از رخدادهای مهم فرهنگی ـ فکری در دورۀ پهلوی دوم، ظهور و گسترش روشن‏فکرانی با گرایش‌های چپ بود که به بازسرایی قصه‌های پریان ایرانی دست یازیدند. این روند، پدیده‌ای منحصربه‌فرد در ایران نبود، بلکه می‌توان الگوهای مشابهی را در کشورهایی که نماد نظام‌های مارکسیستی قرن بیستم به‌شمار می‌روند، از جمله اتحاد شوروی، چین و کوبا مشاهده کرد. در این کشورها نیز قصه‌های پریان به‌مثابۀ ابزاری سیاسی برای انتقال آرمان‌ها و جهان‌بینی انقلابی بازتولید و بازتفسیر شدند. این پژوهش با رویکردی انسان‌شناختی، به بررسی اَشکال گوناگون بازسرایی قصه‌های پریان انقلابی در چهار کشور یادشده می‌پردازد و آن‌ها را در پیوند با قصه‌ها و آیین‌های گذار تحلیل می‌کند. تمرکز اصلی مطالعه بر مفهوم «فرهنگ‌پذیری ایدئولوژیک» و سازوکارهای نفوذ ایدئولوژی در لایه‌های روایی، نمادین و اخلاقی قصه‌های پریان است. اهمیت این موضوع به‌ویژه در تأثیرگذاری گستردۀ نویسندگان و شاعران ایرانی چون صمد بهرنگی، احمد شاملو، محمد پرنیان، فروغ فرخزاد و داریوش عبادالهی در اشاعۀ نوعی جهان‌بینی انقلابی در سال‌های پیش از انقلاب (از شهریور ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷) نمایان می‌شود. در این پژوهش از نظریات ویکتور ترنر، ماکس گلوکمن، جک زیپس و والتر بنیامین بهره گرفته شده است. از منظر رویکرد ریخت‌شناسی قصه‌های پریان نیز چهارچوب‌های مفهومی ولادیمیر پراپ، استیت تامپسون و هانس جرج اوتر به‌کار رفته است. پژوهش حاضر می‌کوشد با مقایسۀ انسان‌شناختی قصه‌های پریان انقلابی در ایران با نمونه‌های مشابه، به درکی عمیق‌تر از اشتراک‌ها و تمایزهای گفتمانی این متون دست یابد. بدین منظور، از روش تحلیل گفتمان انتقادی با تأکید بر الگوی نورمن فِرکلاف استفاده شده است.