دانشگاه به‏مثابۀ پنجره‌ای برای مشارکت اجتماعی؛ مطالعۀ‌ دختران دانشجو در دانشگاه ایلام

نویسندگان

1 استادیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات زنان، موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران.

doi
10.22034/jasi.2026.2081756.1601
چکیده

این پژوهش با رویکرد کیفی و مبتنی‏بر مصاحبه‌های نیمه‏ساختاریافته است و اهداف، انگیزه‌ها، و تجربۀ زیستۀ ۱۷ دانشجوی دختر دانشگاه ایلام درمورد تحصیل در دانشگاه را بررسی می‏کند. داده‌ها با روش تحلیل مضمون، تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد ورود به دانشگاه برای اغلب دختران مشارکت‌کننده امری «مسلم و بدیهی» تلقی می‌شود که کمتر مورد پرسش قرار می‌گیرد. دانشگاه علاوه‏بر نقش آموزشی، برای آنان کارکردهایی همچون کسب پرستیژ اجتماعی، تجربۀ استقلال فردی، شکل‌گیری هویت، و افزایش اعتمادبه‌نفس دارد. بااین‏حال، محدودیت‌های بازار کار و بی‏کاری گستردۀ زنان تحصیل‌کرده موجب می‌شود چشم‌انداز شغلی دانشجویان دختر، مبهم و ناامیدکننده به‏نظر برسد. دانشگاه برای بسیاری از آنان «پنجره‌ای برای مشارکت اجتماعی» و گسترش تعاملات میان‌فردی است. تجربۀ محیط خوابگاهی و فعالیت در تشکل‌های دانشجویی به رشد فردی و اجتماعی آنان یاری رسانده است. ازسوی‏دیگر، دانشگاه به‏مثابۀ فضای مختلط، نخستین فرصت تعامل با جنس مخالف را برای دختران فراهم کرده اما هم‏زمان سیاست‌های رسمی تفکیک جنسیتی و هنجارهای محافظه‌کار جامعه، تجربۀ آنان را با فشار، محدودیت، و بازتولید کلیشه‌های جنسیتی همراه ساخته است. درمجموع، دانشگاه باوجودِ محدودیت‌ها بستری مهم برای بازتعریف نقش‌ها و هویت‌های جنسیتی دختران محسوب می‌شود و هم‏زمان تناقض میان امکان‌های رهایی‌بخش و سازوکارهای بازتولید تبعیض جنسیتی را آشکار می‌سازد.