دانشگاه بهمثابۀ پنجرهای برای مشارکت اجتماعی؛ مطالعۀ دختران دانشجو در دانشگاه ایلام
نویسندگان
1 استادیار جامعهشناسی، گروه مطالعات زنان، موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران.
doi
10.22034/jasi.2026.2081756.1601چکیده
این پژوهش با رویکرد کیفی و مبتنیبر مصاحبههای نیمهساختاریافته است و اهداف، انگیزهها، و تجربۀ زیستۀ ۱۷ دانشجوی دختر دانشگاه ایلام درمورد تحصیل در دانشگاه را بررسی میکند. دادهها با روش تحلیل مضمون، تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد ورود به دانشگاه برای اغلب دختران مشارکتکننده امری «مسلم و بدیهی» تلقی میشود که کمتر مورد پرسش قرار میگیرد. دانشگاه علاوهبر نقش آموزشی، برای آنان کارکردهایی همچون کسب پرستیژ اجتماعی، تجربۀ استقلال فردی، شکلگیری هویت، و افزایش اعتمادبهنفس دارد. بااینحال، محدودیتهای بازار کار و بیکاری گستردۀ زنان تحصیلکرده موجب میشود چشمانداز شغلی دانشجویان دختر، مبهم و ناامیدکننده بهنظر برسد. دانشگاه برای بسیاری از آنان «پنجرهای برای مشارکت اجتماعی» و گسترش تعاملات میانفردی است. تجربۀ محیط خوابگاهی و فعالیت در تشکلهای دانشجویی به رشد فردی و اجتماعی آنان یاری رسانده است. ازسویدیگر، دانشگاه بهمثابۀ فضای مختلط، نخستین فرصت تعامل با جنس مخالف را برای دختران فراهم کرده اما همزمان سیاستهای رسمی تفکیک جنسیتی و هنجارهای محافظهکار جامعه، تجربۀ آنان را با فشار، محدودیت، و بازتولید کلیشههای جنسیتی همراه ساخته است. درمجموع، دانشگاه باوجودِ محدودیتها بستری مهم برای بازتعریف نقشها و هویتهای جنسیتی دختران محسوب میشود و همزمان تناقض میان امکانهای رهاییبخش و سازوکارهای بازتولید تبعیض جنسیتی را آشکار میسازد.