فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در سالیان اخیر و به‌واسطۀ گسترش خرید و فروش دستگاه‌های معروف به گنج‌یاب و همچنین تبلیغات گسترده در فضای مجازی، بسیاری از افرادی که سودای ثروتمند شدن یک‌شبه را دارند، به سمت گنج‌یابی و حفاری غیرمجاز روی آورده‌اند. این فعالیت‌ها که عمدتا همراه با تخریب گسترده میراث فرهنگی و طبیعی کشور است، کمتر به دستاورد مورد نظر گنج‌یابان می‌انجامد. در میان دلایل بسیاری که برای این ناکامی‌ها بیان می‌شود، طلسم بودن گنج و محافظت از آن از سوی نیروهای ماوراءطبیعی (همچون روح و جن) بیش از دیگر دلایل تکرار می‌شود. بنابراین در پژوهش حاضر به دنبال فهم دلیل کاربرد این دسته از توجیهات (که ما همۀ آنها را زیر عنوان جادو قرار می‌دهیم) در ناکامی گنج‌یابان هستیم. با یاری گرفتن از دیدگاه‌های مارسل موس درباره چیستی جادو و دیدگاه مالینوسکی درباره کارکرد آن، به تحلیل این باورها پرداخته‌ایم.برای این کار، با ۲۸ نفر از مازندرانی‌های باورمند به گنج مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند و عمیق انجام دادیم. توزیع جغرافیایی این پاسخگویان تقریبا سراسر مازندران (از کیاسر و ساری در شرق تا متل‌قو در غرب این استان)، توزیع سنی از ۲۱ ساله تا ۷۱ ساله و توزیع جنسیتی هم هر دو گروه زن (۸ نفر) و مرد (۲۰ نفر) را در برمی‌گرفت. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد فعالیت گنج‌یابی دارای دو بعد علمی و جادویی است. در بعد علمی، با یاری گرفتن از اطلاعات تاریخی، نقشه و دستگاه گنج‌یاب، به حفاری می‌پردازند؛ اما هنگامی که با ناکامی روبرو می‌شوند، به ‌باورهای جادویی که مناسب وضعیت‌های غیرمطمئن و پیش‌بینی‌ناپذیر است متوسل می‌شوند. از نگاه باورمندان، نیروهای جادویی در موقعیت‌هایی همچون پنهان کردن مکان گنج، جابه‌جایی آن پیش از دسترسی حفاران، آسیب رساندن به حفاران هنگام کشف گنج و نهایتا بد شگون بودن در صورت استخراج و استفاده از گنج، فعال می‌شوند.