فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در شرایط کنونی که تعاملات بین‌فرهنگی و گفت‌وگوی بین‌دینی بیش از گذشته ضرورت یافته است، بازخوانی میراث فکری و روشی امام رضا (ع) می‌تواند الگویی کارآمد برای ایجاد ارتباط عقلانی و اخلاقی میان فرهنگ‌ها و تربیت بین فرهنگی ارائه دهد. این پژوهش با رویکرد تحلیل محتوای کیفی بر اساس رویکرد گال و همکاران(1994) و استفاده از منابع روایی و تاریخی معتبر، به واکاوی مؤلفه‌های الگوی گفت‌وگو در مناظرات امام رضا (ع) پرداخته است. داده‌ها پس از کدگذاری باز و سازمان‌دهی، در قالب پنج محور اصلی دسته‌بندی شدند: «اصول اخلاق گفت‌وگو» شامل مؤلفه‌هایی همچون تواضع علمی، آزادی اندیشه، ایجاد حس مشترک، و هدف‌گذاری هدایت‌گرایانه؛ «روش‌های عقلانی استدلال و اقناع» شامل استفاده از برهان عقلی، منطق قیاسی، دفاع عقلانی از مبانی اعتقادی و ارائه پاسخ‌های دقیق و مستدل؛ «مهارت‌های گفت‌وگوی بین‌دینی» مانند تعیین چارچوب مشترک، شناخت منابع طرف مقابل و تأکید بر اشتراکات؛ «راهبردهای ارتباط مؤثر با مخاطب» که ناظر بر مدیریت هدفمند بحث، طرح پرسش‌های راهبردی، تعریف دقیق مفاهیم و ایجاد امنیت ذهنی است؛ و درنهایت «اهداف تربیتی و راهبردی مناظره» شامل تثبیت استقلال فکری، پرهیز از تخریب، و ارائه الگویی برای تعامل سازنده جهانی. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که این الگو می‌تواند به‌عنوان مدلی عملی برای گفتمان‌های علمی، تربیتی و بین‌فرهنگی در دنیای امروز مورد استفاده قرار گیرد.