سخن سردبیر
نویسندگان
1 دانشیار انسانشناسی، گروه انسانشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، ایران.
doi
چکیده
مقالات این شماره، اگرچه از نظر موضوعی متنوع به نظر میرسند، در سطحی عمیقتر حول یک اشتغال ذهنی مشترک سامان یافتهاند: فهم زندگی اجتماعی بهمثابه میدانی پویا برای برساخت معنا و هویت. از خویشاوندی، مهاجرت و جوانی گرفته تا دین، سوگ، خشونت، فضا و اشیاء، پژوهشهای حاضر نشان میدهند که هویتها، مناسبات و تجربههای اجتماعی اموری ایستا و پیشداده نیستند، بلکه در فرآیندهایی تاریخی، موقعیتی و میانجیگریشده شکل میگیرند. در این میان، بدنها، اشیاء، فضاها، مناسک و فناوریها نقشی فعال در شکلگیری معنا ایفا میکنند و مرزهای کلاسیک میان امر مادی و نمادین، فرد و ساختار، و روزمره و قدسی را به چالش میکشند. این شماره، بیآنکه مدعی وحدت موضوعی صریح باشد، تصویری همصدا از دغدغههای انسانشناسی معاصر در ایران ارائه میدهد؛ دغدغهای معطوف به فهم پیچیدگی تجربه زیسته در بستر تحولات اجتماعی، تاریخی، سیاسی و فرهنگی.همزمان با تغییر سردبیر و ترکیب هیئت تحریریه، نامه انسانشناسی در تداوم مسیر علمی خود، برخی اولویتها و رویکردهای تحریری را با هدف ارتقای کیفیت و گسترش دامنه تأثیرگذاری بازتعریف کرده است. این رویکردها بر حفظ و تقویت استانداردهای داوری علمی، شفافیت فرآیندهای نشر، و همسویی بیشتر با معیارهای نشر علمی بینالمللی استوارند. در این چارچوب، مجله گامهایی را برای گسترش ارتباطات علمی فراملی، تقویت هیئت تحریریه تخصصی، و افزایش تعامل با انجمنها و نهادهای علمی دنبال میکند. توجه به رویکردهای میانرشتهای، انتشار منظم شمارههای ویژه با سردبیران میهمان، و حرکت تدریجی بهسوی انتشار دوزبانه از جمله سیاستهایی است که با حفظ هویت علمی مجله، افقهای تازهای را برای گفتوگوی انسانشناختی در سطح ملی و بینالمللی میگشاید.در عین حال، فضای پژوهشهای انسانشناختی در ایران با چالشهای نهادی ساختاری مواجه است. فقدان حمایت پایدار نهادی از پژوهشها سبب شده است که بخش قابل توجهی از تولیدات علمی متکی بر منابع مالی شخصی، تعهد فردی پژوهشگران و ضرورت استمرار حیات علمی آنان باشد. این وضعیت، بهناچار محدودیتهایی را بر اقتصاد زمانی و مالی پژوهش، و نیز بر آزادی آکادمیک در انتخاب موضوع و انتشار آثار تحمیل میکند. مضیقههای اقتصادی در سطح کلان کشور و شیوه تخصیص منابع نیز بر این شرایط افزوده و افق توسعه علمی را با ابهامهایی جدی روبهرو ساختهاند. نامه انسانشناسی نیز، همچون دیگر نهادهای علمی کشور، در انتظار گشایشی است که فراتر از دغدغههای معیشتی، امکان تمرکز بر اعتلای علمی و توسعه فعالیتهای آکادمیک را فراهم آورد.در آغاز این دوره جدید فعالیت مجله و با توجه به ضرورت انتشار شمارههای معوق و رسیدگی به مقالاتی که در فرآیند ارزیابی به تعیین تکلیف نهایی نرسیده بودند، افزون بر تأکید بر تثبیت استانداردهای علمی و شفافیت فرآیندها، افزایش سرعت ارزیابی و آمادهسازی مقالات نیز در دستور کار قرار گرفت. در این مسیر، همکاری داوران تخصصی که علیرغم فشار وظایف حرفهای، پیگیریهای مستمر مجله را همدلانه همراهی کردند، و نیز انعطاف نویسندگان در پذیرش و اعمال پیشنهادهای داوران، شایسته قدردانی است. امید است با توجه به اینکه نامه انسانشناسی پلتفرم و دارایی مشترک جامعه علمی به شمار میآید، این همکاریهای متقابل در آینده نیز تداوم یابد.انتشار این شماره با درگذشت استاد جواد صفینژاد، از پژوهشگران اثرگذار و کمادعای مطالعات انسانشناختی و فرهنگ ایران، همزمان شده است. آثار او نهتنها حاصل پژوهشی پیگیر و میدانی، بلکه بخشی از حافظه علمی این حوزهاند؛ حافظهای که از خلال آن، شیوههای زیست، دانش بومی و تجربههای اجتماعی ثبت و قابل انتقال شدهاند. فقدان او از این منظر، گسستی در تداوم یک سنت پژوهشی محسوب میشود. نامه انسانشناسی در این شماره با انتشار یادداشتی به یادبود ایشان، میکوشد سهم ماندگار او را در شکلدهی به این سنت و در انتقال دانش انسانشناختی به نسلهای بعدی بازخوانی کند.نامه انسانشناسی، بیش و پیش از آنکه وابسته به افراد یا دورههای مدیریتی باشد، برآمده از مشارکت جمعی جامعه علمی و متکی بر اعتماد، همکاری و مسئولیت مشترک پژوهشگران این حوزه است. تداوم و ارتقای آن در گرو همین مشارکت انتقادی، صبورانه و حرفهای است؛ مشارکتی که امکان گفتوگوی علمی را حتی در شرایط محدودکننده حفظ میکند. امید است این شماره نیز، همچون دیگر شمارهها، فضایی برای اندیشیدن، گفتوگو و بازاندیشی انسانشناختی فراهم آورد و به تقویت این دارایی مشترک جامعه علمی یاری رساند.مهرداد عربستانیسردبیر، نامه انسانشناسی11/10/1404
