بررسی تجربه سوگ در دوران کرونا

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علوم‌اجتماعی، دانشکده‌علوم‌‌اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه‌الزهرا، تهران، ایران

doi
10.22034/jasi.2026.733663
چکیده

این مطالعه به دنبال بررسی تجربه سوگ کرونایی با استفاده از نظریه مبنایی برای ایجاد مدل پارادایمی سوگ کرونایی و تولید نظریه بومی در این زمینه بود. علاوه‌براین، در صدد پاسخ به چهار پرسش اساسی درباره مناسک سوگ کرونایی، کارکردهای آشکار و پنهان سوگواری کرونایی، تغییرات آیین‌های سوگ کرونایی و در نهایت تبعات سوگ تأخیری در بازماندگان بر پایه تجربه زیسته آنان بودیم. داده­ها از طریق انجام مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۵۰ نفر از افرادی که در کرونا فقدان یکی از بستگان خود را تجربه کرده‌بودند، گردآوری شد و مصاحبه با آنان تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تجزیه و تحلیل داده­ها با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیودا انجام گرفت. نتایج نشان دادند شیوع کرونا و فاصله‌گذاری اجتماعی در قالب شرایط علی، شیوع ویروس، سرعت انتقال و همه‌گیری کرونا به‌عنوان شرایط مداخله‌گر و در نهایت تغییرات مناسک و آیین‌های سوگواری محدود و مختصر شدن مراسم سنتی سوگواری و به جا نیاوردن آداب دینی تدفین به‌عنوان شرایط زمینه‌ای پدیده محوری سوگ کرونایی را در پی داشت. سوگ کرونایی به راهبردهایی چون برگزاری سوگواری آنلاین، برگزاری مراسم با حضور اعضای نزدیک خانواده، عدم توزیع نذورات و عدم برگزاری مراسم در مسجد شد که پیامدهای ناتوانی در طی سوگ نرمال، ناباوری مرگ و گسترده شدن سیطره حس تنهایی را دربرداشت و ماحصل نهایی آن سوگ پیچیده و ابرازنشده بود .بر پایه نتایج پژوهش، برگزاری سوگواری کرونایی در کنار کارکردهای مثبتی همچون کاهش هزینه‌های اقتصادی و پررنگ‌تر شدن ابعاد معنوی سوگواری، کارکردهای منفی مانند ناتوانی در طی کردن سوگ نرمال، ناباوری مرگ و سوگ تأخیری را دربرداشت.