فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مقاله به بررسی فرایند تولید و مبادلۀ گلیم در شهرستان هرسین می‌پردازد. رویکرد نظری مقاله مبتنی‏بر آراء کارل پولانی دربارۀ تولید و انواع مبادله است. روش پژوهش مردم‌نگاری و فنون گردآوری داده مشاهده و مصاحبه هستند. یافته‌ها نشان می‌دهند که دامداری و باغداری پررونق شهرستان هرسین مواد اولیۀ ارزان‏قیمت را در دسترس بافندگان قرار می‌دهد. طرح‌ها و نقوش نیز برگرفته از اقلیم و زمینۀ اجتماعی هستند و بافندگان به‏طور ذهنی و خلاقانه آن‌ها را به‏کار می‌گیرند. بنابراین، فرایند تولید در درون ساختارهای اجتماعی حک شده است. در سال‌های اخیر به‌دلیل روند کالایی‏شدن گلیم نقوش یک‏دست و تکراری کاربرد بیشتری پیدا کردند. تولید گلیم به دو شیوۀ خانگی و کارگاهی است. در مورد اول بافندگان مالک ابزار تولید و محصول هستند و در مورد دوم آنان دستمزد می‌گیرند و کالای تولیدشده در مالکیت صاحب کارگاه است. در شیوۀ اخیر میزان بیگانگی از کار و از محصول بالاتر است. محصول نهایی به دو شیوۀ همیارانه و بازاری مبادله می‌شود. شیوۀ اولی مبتنی‏بر روابط غیررسمی و برای تحکیم روابط اجتماعی است. شیوۀ دوم مبتنی‏بر سود و زیان است و واسطه‌ها نقش زیادی در آن دارند. اینان در زنجیرۀ ارزش جایگاه بالایی دارند و بیشترین سود را به خود اختصاص می‌دهند. سلطۀ مناسبات بازار گلیم را به‌سمت کالاهای تجاری سوق داده و فرایند فک‌شدگی در این زمینه رواج پیدا کرده است. بازنگری در سیاست‌های حمایتی، ایجاد سازوکارهای عادلانه در تولید، توزیع، مبادله، و تقویت نقش اجتماعی بافندگان ازجمله راهکارهای مناسب برای اعتلای این هنر-صنعت هستند.