نویسنده زن: مطالعه عناصر هویتساز در نخستین نمونههای نثر زننوشت پیشامشروطه
نویسندگان
1 استادیار گروه زبانهای خارجه، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران؛
doi
چکیده
هدف از این پژوهش مطالعه هویت مسافر زن به مثابه سوژه تاریخی و هنری است. پیکره پژوهش، شامل سه نمونه از نخستین نثرهای زننوشت فارسی است که عبارتاند از سفرنامههای حج عالیه خانم شیرازی، وقارالدوله و شاهزادهخانمی بینام. به منظور تحلیل سازوکار هویتیابی زن ایرانی در جایگاه نویسنده، متون فوق با روش نقد ادراکی حاصل از رویکرد ادبی و فمینیستی بررسی شدهاند. هویت، در رویکرد جامعهشناختی، حاصل دیالکتیک درونی – بیرونی است. به همین دلیل از یک سو واقعیت درونی شخص نویسنده و از سوی دیگر واقعیت بیرونی منعکس در نوشته او بررسی میشوند تا روشن شود چگونه در این سفرنامهها خویشتن (زن قاجاری ساکن اندرونی) دیگری (نویسنده این خطوط با انگیزه و استراتژی دقیق برای نوشتن) را کشف میکند یا میسازد. از یک سو تصویری که مسافر از خود به عنوان یک زن و یک نویسنده ارائه میکند بررسی میشود تا روشن شود ایشان چرا تصمیم به نوشتن سفرنامه گرفتهاند و توانایی خود را در امر نویسندگی چطور ارزیابی میکنند. از سوی دیگر عمل نوشتن با مطالعه سه مولفه انگیزه، تأثیر شرایط محیطی و نیز تعامل با مخاطب فرضی تحلیل میشود. نتیجه آنکه در گذار از سنت به تجدد، همگام با ورود زنان به حوزه فرهنگ منثور و مکتوب، شاهد حضور زنان در عرصه نویسندگی و ظهور نویسنده زن هستیم.
