قومباستانشناسی ایلراههای مناطق ییلاقی پیرامون کوه ساوالان
نویسندگان
1 استادیار باستانشناسی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران.
2 دانشجو دکتری باستانشناسی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران.
3 استاد باستانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
doi
چکیده
ایل شاهسون، بزرگترین ایل کوچنشین امروزی در شمالغرب ایران است. این ایل هر ساله از بخشهای شمالی استان اردبیل به سمت شمال، یعنی مراتع ییلاقی کوه ساوالان حرکت میکند و حدوداً نیمی از سال را در این نواحی، به زندگی کوچنشینی میپردازد. پژوهش حاضر به واسطه یک بررسی میدانی قومباستانشناسی گسترده در دشت مشگینشهر و دامنههای غربی و شمالی ساوالان انجام شده است. فرضیه اصلی این پژوهش، بر این موضوع استوار است که ایلراههای امروزی ایل شاهسون، قدمتی سههزار ساله دارند و این مسیرهای کوچ، پیش از این اقوام، توسط اقوام کوچگر عصر آهنی در حدود اواخر هزاره دوم پیش از میلاد مورد استفاده قرار گرفتهاند. چنین فرضیهای با یک بررسی میدانی باستانشناسی در طول ایلراههای امروزی ایل شاهسون به بوته آزمایش گذاشته شده است. در حوزه مورد مطالعه، تعداد پانزده ایلراه امروزی متعلق به شاهسونها شناسایی شد. بررسی میدانی باستانشناسی نشان داد که تعداد بیشماری از محوطههای باستانی عصر آهن به صورت طولی و در یک خطالرأس، به موازات ایلراههای امروزی قرار گرفتهاند. بیش از 90 درصد این محوطهها، گورستانهای عصر آهن هستند که بدون ارتباط با محوطههای استقراری هستند و به اقوام کوچگر عصر آهنی تعلق دارند و این محوطه هم در طول مسیر ایلراهها و هم در محل ییلاقهای امروزی شاهسونها واقع شده است. بر اساس نتایج پژوهش، شاهسونها با اندکی تغییر مسیر، وارث همان مسیرهایی شدهاند که اقوام عصر آهن از آن برای رسیدن به دامنههای ساوالان استفاده کردهاند.
