باورها و آیینهای اجتماعی وابسته به قنات در شهرستان سراوان، بلوچستان
نویسندگان
1 دانشیار گروه باستانشناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
2 استادیار گروه باستانشناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
3 دانشجوی دکتری باستان شناسی، گروه باستانشناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
چکیده
قنات، منبع اصلی تأمین آب سراوان به هویتی ملی تبدیل شده و از ارزشهای مهم در زندگی مردم منطقه است که رابطه اجتماعی و فرهنگی با آن گسترش یافته است. بررسیها نشان داده است که پیوندی تنگاتنگ بین قنات و جامعه وجود دارد و آیینها و باورهای ویژهای ساخته شده که بخش مهمی از فرهنگ مردم منطقه شده است. برای نمونه در سراوان برخی باور دارند که ساخت قنات کار جنهاست و مردم از ساخت آن ناتوان هستند. این باور بین بومیان نیرو گرفته است و ستوده میشود، بهگونهای که حتی مقنیها نیز فکر میکنند ساخت قناتهای اولیه کار جنها بوده و سپس مردم از آنها آموختهاند. در این پژوهش سعی شده است به بررسی تأثیر قنات بر جنبههای گوناگون ساختار اجتماعی-فرهنگی سراوان و باورها و آیینهای به وجود آمده از آن پرداخته شود. پژوهش از نظر ماهیت و روش، از نوع توصیفی-تاریخی با روش گردآوری اطلاعات از نوع کتابخانهای و میدانی (گفتگو با مقنیها و سالخوردگان بومی) است. نتایج اعم از باورها و آیینها گویای این است که هستی اجتماعی مردم در سراوان وابسته به هستی قنات است که خود جایگاه مهمی در جامعه و مردمشناسی تاریخی سراوان دارد. بر پایه گفتگوها مشخص شد که باورها و آیینها در هیچ نوشتاری ثبت نشده، بلکه به صورت شفاهی به نسلهای بعد منتقل شده است. همچنین با مطالعات کتابخانهای معلوم شد برخی باورهای مردم سراوان درباره قنات، همانند باورهای مردم نواحی دیگر ایران بهویژه استان یزد است.کلیدواژهها: سراوان، قنات، جامعه، باورها، آیینها
