فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حکومت‌های ایران در تاریخ میانه قوانین ثابت و یکپارچه‌ای برای جامعه قضایی نداشتند. زیرا مؤلفه‌های قضایی حکمرانی در طول زمان با توجه به حوادث و رخدادهای تاریخی متغیر بوده است. نظام قاجار با توجه به شیوه حکمرانی سنتی خود بر بستری از محکمه‌های عرفی و شرعی و مجازات‌های نامشخص شکل گرفته بود. مجازات‌ها و داوری‌هایی که نه از روی قانون مکتوب و فراگیر بلکه بر اساس امیال سلطان، شاهزاده، حاکم و روحانیون محلی اجرایی می‌گردید. این مجازات‌ها نیز مانند محاکمات شخصی بر اساس خواست قبله عالم و با استفاده از شیوه‌های غیرانسانی انجام می‌گرفت. این تحقیق، با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر اسناد آرشیوی و منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد خودکامگی سلاطین، شاهزادگان، حکام قاجاری و برخی از روحانیون و استبداد مطلقه آنان، فقدان نظام قانونمند قضایی، استفاده از مجازات‌های غیرانسانی برای جلوگیری از تکرار جرم و عبرت سایرین، و مجازات‌های گوناگون در جهت اغراض شخصی، ماهیت نظام قضایی دوره قاجار را تشکیل می‌داد. با وجود تلاش‌های گوناگون در مسیر اصلاح ساختار قضایی و قانونی که از دوره صدارت امیرکبیر در عهد ناصرالدین شاه آغاز شد و با انقلاب مشروطه پیوند یافت، تداوم وضع موجود تا پایان دوره قاجار با فراز و فرودهایی همراه بود.