راهکارهای تربیتِ شناختی قرآن برای ارتقاء «خودشفقتی»

نویسندگان

1 گروه معارف دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد

2 استادیار/ گروه آموزشی معارف اسلامی/ دانشکده الهیات و معارف اسلامی/ دانشگاه فردوسی مشهد

3 استاد دانشگاه فردوسی مشهد

4 دانشجوی دکتری دانشگاه فردوسی مشهد

doi
10.22034/iued.2022.539553.2122
چکیده

خودشفقتی» یا شفقت بر خود، یک فضیلت اخلاقی بنیادین در ساحت ارتباط با خود است که در دو دهه‌ی اخیر مورد توجه روانشناسی مثبت‌گرا قرار گرفته و آثار متعددی را در جنبه‌های نظری و کاربردی آن پدید آورده است. از سوی دیگر، قرآن کریم آیات بسیاری در رابطه با ایجاد و ارتقاء این فضیلت دارد که تاکنون استخراج نشده و می‌تواند گام بلندی در توسعه و تعمیق مطالعات تربیتی موجود به شمار آید. روان‌شناسان رویکردهای درمانی و برنامه‌های آموزشی ویژه‌ای برای شفقت برخود مطرح نموده‌اند؛ لکن برنامه تربیتی قرآن، در سه ساحت شناخت، عاطفه و رفتار قابل جستجوست که مسئله‌ی این پژوهش، استخراج راهکارهای شناختی آن به مثابه لایه‌ی نخست از نظام تربیت قرآنی با روش تحلیلی و تفسیر موضوعی است. با بررسی آیات با محتوای خودشفقتی، شش راهکار تربیتِ شناختی به دست آمد که عبارتند از: توحید در ربوبیت و استعانت، باور به حکمت و عدالت الهی، معادباوری، اصلاح نگرش به دنیا و شناخت سنن الهی از جمله محافظت از صابران، همگانی بودن رنج، تکلیف به تناسب وسع و... این راهکارهای شناختی، دارای جامعیت، کمال و اطمینان‌بخشی بالایی هستند که به دلیل برخورداری از مبانی وحیانی، امتیاز ویژه‌ای نسبت به مکاتب بشری دارد.