فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در میان یکی از قبرستان‌های قدیمی شهرستان الیگودرز، چهار قطعه میل سنگی استوانه‌ای با کله‌ قارچی شکل به عنوان سنگ ایستاده قبور وجود داشت که در سال 1389 در معرض توجه سودجویان آثار تاریخی قرار گرفت. به طوری که پس از نبش و تخریب یکی از قبور که مربوط به دهه 60 شمسی بود، یکی از سنگ‌ها را با هدف سودجویی از وسط شکستند و دو سنگ دیگر را واژگون کردند و فقط یک سنگ میل در مجموعه باقی ماند که آن هم دارای نوشته‌ای به خط فارسی شامل چهار مصرع شعر و تاریخی برابر با 1116 هجری قمری بود. ده سال بعد یعنی در بهار سال 1399 از سوی انجمن‌های حامی میراث فرهنگی اخباری مبنی بر قصد تخریب چهارمین سنگ میل به میراث فرهنگی لرستان ارسال شد که این بار کارشناسان میراث فرهنگی پس از مستندسازی آن در محل، با دریافت حکم قضایی و همراهی نیروی انتظامی و یگان حفاظت، سنگ میل کتیبه‌دار را به موزه مردم‌شناسی الیگودرز منتقل کردند. پژوهش حاضر با روش اکتشافی و رویکرد ترکیبی کمی و کیفی انجام شده و تحلیل به صورت توصیفی- مقایسه‌ای بوده است. با انجام تحقیقات میدانی باستان­شناسی، مطالعات میان­رشته­ای مردم‌شناسی و بر اساس مدارک معماری و مطالعه اسناد و متون تاریخی مشخص شد که میل‌های سنگی کشف‌شده مربوط به دروازه‌های میدان چوگانی است که در دوره صفویه توسط خلیل‌ خان حاکم لرِ بختیاری و نوه‌اش یحیی‌خان به همراه عمارتی اعیانی و شهری به نام خلیل‌آباد ساخته شده است. همچنین یافته‌های این پژوهش نشان داد که پس از تخریب شهرِ خلیل‌آباد، عمارت و میدان چوگان، هر چهار میل سنگی به قبرستانی در آن نزدیکی منتقل و به عنوان نشان یا سنگ ایستاده، بر روی قبر 4 نفر از بزرگان و کدخدایان قرار داده شدند. سنگ‌نبشته‌ میل دروازه‌ چوگان الیگودرز نخستین نمونه کشف‌شده در ایران به شمار رفته و از این منظر دریچه‌ نوینی به مطالعات چوگان‌پژوهی باز کرده است.