بسپار به آب روان: پژوهشی درباره طلسم‌های انداخته‌شده در زاینده‌رود

نویسندگان

1 استادیار گروه باستان شناسی، دانشگاه هنر اصفهان

doi
چکیده

این پژوهش به مطالعه طلسم­ها و دعاهایی می­پردازد که با خشک شدن زاینده­رود بر بستر آن آشکار شدند. در این مقاله تلاش شده است همچون یک باستان­شناس با مشاهده، بررسی و مطالعه این بقایای مادی، به ارتباط میان این اشیاء و رفتار و آئین ورای آنها دست یابیم. این داده­ها را می­توان یگانه بقایای مادی از رفتاری دانست که در ذات خود غیرمادی است و با قصد اجابت یا از بین رفتن دعا یا اثر آن به آب رودخانه سپرده و در آن پنهان شده­اند. این یافته­ها که بر حسب تصادف و به دلیل بسته شدن آب زاینده­رود آشکار شده­اند، نماینده رفتاری از برخی ساکنان امروز اصفهان است که آشکارا رخ نمی­دهد، تمایل به پنهان کاری دارد و اثر مادی کمی از خود بر جا می­گذارد. مقاله پیش‌رو به داوری این رفتار نمی­پردازد، بلکه هدف اصلی بررسی و تحلیل یکی از کنش­های انسان معاصر از دریچه مطالعه معدود بقایای مادی برجای‌مانده از آن است. برای درک بهتر لایه‌های مختلف این رفتار فرهنگی به بررسی سه عرصه عمومی مسجد، زیارتگاه و گورستان در شهر اصفهان نیز پرداخته شده تا جنبه­های مختلف این رفتار در شهر آشکار­تر شود. در پایان پس از نگاهی تاریخی به این پدیده، درباره این نوع رویکرد به علوم غریبه در چارچوب زندگی امروز ایرانیان نیز بحث شده است.