فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اهل حکمت، هنر را زائیده نیروی خیال می‌دانند. در نظر ایشان استناد حقیقی هنر به این نیرو وابسته به وجود مستقل قوة خیال است. در حالی که مطابق نظر نهایی حکمت صدرایی که مبتنی بر وحدت نفس و کل‌القوا بودن آن است، همة قوا، عین‌الربط به نفس‌اند. بر این مبنا، پرسش از چگونگی آفرینش‌ آثار هنری از نفس چنین پاسخ داده می‌شود که؛ خیال، شأنِ نفس و عین‌ تعلق به آن است. در نتیجه آثار منتسب به آن همچون هنر نیز، حقیقتاً فعلِ نفس خواهد بود و انتساب آن به خیال، ثانوی و با تسامح است. گوناگونی  تجلی و ظهور نفس، سه‌ مرتبه از وجودِ هنری را پدید می‌آورد که مرتبه اعلای آن واحد، اجمالی و بسیط به وجود جمعی نفس است. در این‌مرتبه، وجود هنری با تمام عناصر کمالی نفس یکی ا‌ست. بنابراین تمامِ معرفت‌ها، به وجودِ واحد در نفسِ انسان موجودند و هیچ فرقی میان هنرمند و حکیم و عارف وجود ندارد. تنها در مراتب بعدی و تنزل بر مرتبة خیال و سپس خلق بیرونی اثر هنری در پایین‌ترین مرتبة آن است که وحدت جمعی نفس در سیمای هنری خاص آشکار می‌شود.