فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نگارۀ «دو حکیم متنازع» منتسب به آقامیرک در نسخۀ خمسۀ ‌طهماسبی یکی از آثاری است که نگارگر به­ عنوان مؤلف، معنای افزوده‌ای را از اثر به‌ وجود آورده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی معنای لایه ­های پنهانی، نگاره مورد نظر را در چهارچوب شمایل شناسی پانوفسکی تحلیل می ­کند و با روش توصیفی­ تحلیلی و مطالعات اسنادی، به طرح این پرسش می‌پردازد که چه لایه‌های معنایی پنهانی در نگارۀ «دو حکیم متنازع» وجود دارد؟ نتایج نشان می‌دهد که نگاره برخاسته از دیدگاه­ های معنوی و دینی است و از باور­های حکمت ‎آمیز اسلام، سرچشمه می‌گیرد. آقامیرک نیز متأثر از این نگرش عرفانی و از طرفی با توجه به نزدیکی به دربار شاه‌طهماسب، ضمن  بیان شکوه و عظمت دربار به مدد نمادهای بصری و با نمایان­ کردن جدال دو حکیم در صحنۀ درباری، به‌صورت باطنی و غیرمستقیم، پیام‌های اخلاقی را به شاه و درباریان انعکاس داده است که مبادا تعصبات بیش از حدِ آن­ها باعث از بین ­رفتن سلطنت شود. تصویر بیانگر نزاع کلیدی بین عقل و وهم است؛ نزاعی که درون همه انسان‌ها وجود دارد و انسان را به سوی غرور و غفلت سوق می‌دهد. ظاهر توهم همانند گل زیبایی است که ظاهر عقلانی دارد؛ ولی در باطن منجر به شکست انسان می‌شود.