فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دعای مکارم الاخلاق از جمله ادعیۀ اخلاقی و تربیتی منقول از امام سجاد(ع) است که علاوه بر معارف والا از ساختار ِزبانی منسجمی نیز برخوردار است. از آنجا که نظریۀ کنش‌گفتاری جنبۀ مهمی از کاربردشناسی زبان و به مثابه حلقه رابطی است که نظریه‌های انتزاعی زبان‌شناسی را با واقعیت عینی است پیوند می دهد، لذا واکاوی کنش‌های گفتاری این دعا به عنوان متن فاخر دینی، زوایای ناپیدا و ابعاد مختلف اخلاقی و تربیتی آن را آشکارتر می‌سازد. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و بر اساس نظریه کنش گفتاری جان سرل به این نتایج دست یافت که از میان کنش‌های گفتاری پنج‌گانه، کنش‌های گفتاری «ترغیبی»، «اظهاری»، «عاطفی» و نیز «تعهّدی» با هدف مشخصی در شکل‌دهی به اسلوب دعا نقش دارند. در این میان، کنش «ترغیبی» که ساختار اصلی دعا را شکل می‌دهد در قالب درخواست‌هایی برای نیل به وضعیت مطلوب است. کنش‌های ترغیبی که در فرازهایی با کنش‌های «عاطفی» و یا «اظهاری» ترکیب می‌شوند در فرایند تربیت فردی و اجتماعی انسان، به مثابه الگویی تلّقی می‌شوند که مبتنی بر کرامت بخشی به انسان است.