بازخوانی تفاوتهای جنسیتی در ادراک معماری: تحلیل انسانشناسانه از خانه موزه میرزا کوچک جنگلی
نویسندگان
1 پژوهشگر نخبه گروه معماری و طراحی محیط، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران
2 دانشجوی کارشناسی مهندسی معماری، گروه معماری دانشگاه ملی مهارت، دانشکده فنی حرفه ای شهید چمران پسران رشت، ایران
3 دانشجوی کارشناسی مهندسی معماری، گروه معماری دانشگاه ملی مهارت، دانشکده فنی حرفه ای شهید چمران پسران رشت، ایران
4 دکتری معماری، عضو هیئت علمی موسسه آموزش عالی غیر انتفاعی مهر آستان ، آستانه ، ایران
5 دانشجوی کارشناسی مهندسی معماری، گروه معماری دانشگاه ملی مهارت، دانشکده فنی حرفه ای شهید چمران پسران رشت، ایران
doi
10.22034/jgeoq.2025.502196.4223چکیده
ادراک فضاهای معماری تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله جنسیت، فرهنگ، و پیشینه اجتماعی شکل میگیرد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر تفاوتهای جنسیتی بر ادراک معماری، خانه موزه میرزا کوچک در شهر رشت را بهعنوان مطالعه موردی انتخاب کرده است. این خانه، که نمونهای برجسته از معماری سنتی گیلان محسوب میشود، فرصتی برای تحلیل رفتارها و واکنشهای ادراکی زنان و مردان در مواجهه با فضای معماری فراهم میکند. روش تحقیق شامل پرسشنامه، مشاهده، مصاحبه و تحلیل رفتار بازدیدکنندگان است. دادهها با استفاده از تکنیکهای توصیفی و تحلیلی در فرمت فیلد نوتی از مشاهدات در روند مقاله بررسی شدهاند. نتایج نشان میدهد که زنان بیشتر به جزئیات تزئینی و عناصر حسی محیط توجه دارند، در حالی که مردان بر جنبههای کلی و عملکرد فضایی تمرکز میکنند. همچنین، فضاهای باز و ایوانهای خانه برای مردان جذابتر و فضاهای داخلی با تزیینات و نورپردازی برای زنان معنادارتر است. این مطالعه نشان میدهد که طراحی معماری باید به تفاوتهای جنسیتی در ادراک توجه داشته باشد تا بتواند تجربهای متعادلتر و مؤثرتر برای همه کاربران فراهم کند. بهویژه در فضاهای تاریخی و فرهنگی، استفاده از المانهای بومی و طراحیهای متناسب با ادراکات جنسیتی میتواند حس تعلق و ارتباط بازدیدکنندگان با محیط را تقویت کند. یافتههای این پژوهش میتواند به معماران و طراحان در ایجاد فضاهای معماری متعادل و کارآمد برای هر دو جنس کمک کند.