فراتحلیل مطالعات تاب آوری در برابر مخاطره سیل در ایران و جهان
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامهریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
2 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
3 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
doi
10.22111/jneh.2025.50593.2092چکیده
تحقیقات در زمینه تابآوری بیش از سه دهه است که آغاز شده، اما هنوز بهطور گسترده در حوزههای مختلف عملیاتی نشده است. اختلاف نظرها در تعریف تابآوری ناشی از تفاوت دیدگاهها در سیستمهای اکولوژیکی،اجتماعی و روشهای متدولوژیک است. پژوهش حاضر کوشش دارد تا با فراتحلیل و صورتبندی منظم مطالعاتی که تاکنون در این حوزه انجامشده،گامی در جهت روشنتر شدن ابعاد این مفهوم، معیارها،روش برخورد، مقیاس مداخله و کاربردهای آن در برابر مخاطره سیل بردارد.در این راستا بانک داده ای ازمطالعات انجام شده تشکیل و در نهایت با غربال آنها 249مقاله انتخاب و تجزیه و تحلیل شد.ساختار مقالات شامل روششناسی، معیارهای مطرح، مقیاسمورد مطالعه و مدل های به کار رفته درآنها واکاوی شد،تا از این رهگذر مطالعات دستهبندی و تفاوتها و شباهتهای مطالعات صورتگرفته در جهان و ایران مشخص شود. نتایج نشان میدهد.دررابطه با مقیاس پژوهش در مطالعات ایران مقیاس شهر(28 درصد) و مقیاس روستا(19 درصد)و درمطالعات جهان در مقیاس حوزه پیرامون رودخانه شهری (30 درصد)بیشترین حجم مطالعات را به خود اختصاص داده است.در روششناسی مربوط به مقالات تاب آوری در برابر سیل، هر سه رویکرد کمی، کیفی و ترکیبی قابل مشاهده است. با این تفاوت که در روش شناسی مطالعات ایران(66 درصد) بیشتر مطالعات انجام شده با روش کمی و در مطالعات جهان از روش کیفی (46 درصد) انجام شده است.با توجه به جستجوهای انجام شده مطالعات تابآوری در برابر سیل در جهان در ارتباط با سایر رویکردهایی از قبیل مدیریت هوشمند، تامین امکانات رفاهی، برنامهریزی زیرساختهای شهری،زیرساختهای سبز و مسائل اجتماعی و اقتصادی مطرح شدهاست،اما در ایران بیشتر این مطالعات در زمینه بهبود وضعیت تاب آوری ساکنین در راستای مدیریت ریسک مخاطرات طبیعی میباشد وسیاست ها و موضوعات مطرح در آن دائما در حال بازبینی و ارزیابی هستند و هنوز به موضوعاتی از جمله کیفیت هوا، مدیریت هوشمند، امکانات رفاهی و تنوع زیستی، اشاره ای نشده است.این موضوع اهمیت افزایش تحقیقات در زمینه تابآوری در برابر سیل در ایران را در دیگر حوزهها به وضوح نشان میدهد.