بررسی اثر فرین‌‌های دما و بارش بر روند تغییرات روزهای همراه با گرد و خاک در جنوب‌‌شرق ایران

نویسندگان

1 استاد، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

2 کارشناس ارشد سنجش از دور، مرکز تحقیقات پژوهشگاه فضایی ایران، تهران، ایران

3 استادیار، مرکز تحقیقات پژوهشگاه فضایی ایران، تهران، ایران

4 دانش‌‌آموخته دکتری مدیریت و کنترل بیابان، دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

5 استادیار، موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران. ایران

doi
10.22111/jneh.2025.50917.2100
چکیده

در این مطالعه اثر مقادیر فرین دما و بارش بر روند تغییرات روزهای همراه با گرد و خاک در جنوب شرق ایران بررسی شد. از داده‌‌های روزانه دما و بارندگی ایستگاه‌‌های منطقه مورد مطالعه در یک بازه زمانی 21 ساله از سال 2000 تا 2020 برای محاسبه نمایه‌‌های فرین استفاده شد. محاسبات در محیط  نرم افزار RclimDex  انجام شد. از روش شبکه عصبی پرسپترون چندلایه برای بررسی تاثیر اهمیت فرین‌‌های دما و بارش بر روی روند تغییرات روزهای همراه با گرد و خاک در جنوب شرق ایران استفاده شد. همچنین از آزمون من-کندال و رگرسیون خطی برای بررسی روند تغییرات متغیرهای مورد مطالعه استفاده شد. نتایج نشان داد روند تغییرات روزهای همراه با گرد و خاک در ایستگاه‌‌های رودان، سراوان، ایرانشهر، زابل، بندرعباس، بم و خاش نزولی و معنادار بود. همچنین ایستگاه‌‌های زابل و بندرعباس به ترتیب با میانگین سالانه 171 و 93 روز طی دوره زمانی مورد مطالعه بیشترین روزهای همراه با گرد و خاک را ثبت کرده‌‌اند. نتایج مدل شبکه عصبی پرسپترون نشان داد نمایه‌‌های  فرین بارش CDD،R10  و R20 و نمایه‌‌های فرین دما SU25، DTR و TXn بیشترین همبستگی را با روند تغییرات طوفان‌‌های گرد و خاک در منطقه مورد مطالعه دارد. مناطق گرم و خشک مانند جنوب شرق ایران به دلیل تغییرات اقلیمی و مدیریت ناپایدار در معرض تهدید فرسایش بادی و در نتیجه وقوع طوفان‌‌های گرد و خاک قرار دارد. درک تأثیر تغییرات اقلیمی برای طراحی گزینه های سازگاری با تغییرات اقلیمی و کنترل طوفان‌‌های گرد و خاک مهم است.