شناسایی وردش‌های زمانی و مکانی دمای رویه زمین در حوضه‌ی آبریز گاوخونی

نویسندگان

1 استادیار آب و هواشناسی، دانشکده‌ی علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان

doi
10.22111/jneh.2025.49646.2062
چکیده

حوضه‌‌ی آبریز گاوخونی با مساحت تقریبی 42 هزار کیلومترمربع در مرکز ایران قرار گرفته و رودخانه‌‌‌ی زاینده‌رود به عنوان بزرگ‌ترین رودخانه فلات مرکزی ایران به طول تقریبی 400 کیلومتر در این حوضه در جریان بوده و حیات بسیاری از سکونتگاه‌های شهری و روستایی وابسته به این رود است. طی سال‌های گذشته تغییرات اقلیمی و به تبع تغییرات دمایی تنش‌های زیادی را به این حوضه وارد کرده است. هدف از مطالعه‌ی حاضر بررسی تغییرات دما در حوضه‌ی گاوخونی به کمک داده‌های سنجنده‌ی مودیس تررا می‌باشد. در همین راستا داده‌های این سنجنده در تفکیک مکانی 1×1 کیلومتری و برای بازه‌ی زمانی 1/1/1379 تا 29/12/1402 به صورت روزانه از تارنمای ناسا دریافت گردید و داده‌های این سنجنده بر روی حوضه استخراج شد. در گام بعدی تفکیک زمانی داده‌ها از روزانه به ماهانه و فصلی تبدیل شد و شیب خط رگرسیون بر روی سری زمانی داده‌ها برازش داده‌ شد. یافته‌ها نشان می‌دهد به طور کلی در فصول بهار، تابستان و زمستان روند افزایش دمای رویه دیده می‌شود اما در فصل زمستان روند افزایش دما بر روی ارتفاعات غربی و جنوبی حوضه نمود بالایی دارد به گونه‌ای که نرخ روند افزایش دما در این فصل بر روی مناطق یادشده به 4 درجه‌ی سلسیوس به ازاء هر دهه نیز می‌رسد. همچنین بررسی رابطه‌ی میان نرخ تغییرات دما- ارتفاع به روشنی گویای این مسئله است که در فصل زمستان به ازاء افزایش ارتفاع آهنگ روند افزایشی دما نیز بیشتر می‌شود و این مسئله از این رو دارای اهمیت بالایی است که ذخایر برفی در ارتفاعات حوضه نقش بالایی در تأمین آب رودخانه‌ی زاینده‌رود دارند.