تحلیل تعاملات میان گونههای مختلف فضاهای عمومی شهری و زیستپذیری در بخش مرکزی کلانشهر تهران
نویسندگان
1 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
2 استادیار گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاداسلامی، ایلخچی، ایران
3 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
4 دانشجوی دکتری طراحیشهری، گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
doi
10.22034/jgeoq.2025.511077.4249چکیده
زیستپذیری شهری، بهعنوان مفهومی محوری در برنامهریزی و طراحی شهری معاصر، بر ارتقای کیفیت زندگی شهروندان در محیطهای شهری تأکید دارد. فضاهای عمومی شهری با نقش کلیدی در تسهیل تعاملات اجتماعی، فعالیتهای فرهنگی و بهبود کیفیت محیطی، بستری حیاتی برای تحقق این هدف محسوب میشوند. این پژوهش با هدف تحلیل نظاممند تأثیر مؤلفههای کالبدی (مانند جذابیت، ایمنی، دسترسی و کیفیت محیطی) و غیرکالبدی (شامل تعاملات اجتماعی، رضایتمندی و پویایی فرهنگی) گونههای مختلف فضاهای عمومی (شامل میدانها، پلازاها، پارکها، خیابانها، پیادهراهها) بر ادراک زیستپذیری در منطقه مرکزی تهران انجام شد. در تمایز با مطالعات پیشین که عمدتاً بر یک گونه خاص متمرکز بودند، روش شناسی ترکیبی این پژوهش شامل دو بخش کیفی (مصاحبههای نیمه ساختاریافته با متخصصان و تحلیل مضمون دادهها) و کمی (پرسشنامه استاندارد با نمونهای متشکل از 300 شهروند و تحلیل آماری با آزمون فریدمن، رگرسیون چندگانه و همبستگی پیرسون در نرمافزار SPSS26 است. یافتهها نشان داد مؤلفههای کالبدی بهویژه جذابیت فضایی، دسترسی و ایمنی، تأثیر مستقیم و معناداری بر زیستپذیری دارند. همچنین، مؤلفههای غیرکالبدی نظیر کیفیت زندگی، مشارکت اجتماعی و رضایتمندی ارتباط قوی با ادراک زیستپذیری نشان دادند. نوآوری این مطالعه در تلفیق روشهای کمی و کیفی و ارائه چارچوبی جامع برای ارزیابی چندبعدی زیستپذیری است. نتایج بر ضرورت طراحی انسانمحور فضاهای عمومی با تأکید بر همپیوندی مؤلفههای کالبدی و غیرکالبدی در فرآیندهای برنامهریزی شهری تأکید دارد. این پژوهش بهعنوان مرجعی علمی، راهبردهایی کاربردی برای سیاستگذاران و طراحان شهری بهمنظور بهینهسازی فضاهای عمومی در کلانشهرها و ارتقای پایداری زیست محیطی-اجتماعی ارائه میدهد.
