فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کلان‌شهر تهران یکی از آسیب‌پذیرترین شهرهای جهان در برابر مخاطرة زلزله است که علاوه بر قرارگیری پیرامون گسل‌های متعدد، با شهرنشینی سریع، تراکم بالای جمعیت و زیرساخت‌های ضعیف مواجه است. پژوهش حاضر، به دنبال تحلیل تاب‌آوری کالبدی مسکن شهری در محلات و مناطق شمالی کلان‌شهر تهران (مناطق 1-5 و 22) است که به طور مستقیم در مجاورت گسل شمال تهران قرار دارند. لذا، این مطالعه به لحاظ روش توصیفی – تحلیل و از نظر هدف، کاربردی است. داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز در تحقیق نیز از دو روش کتابخانه‌ای و پیمایشی جمع‌آوری و با استفاده از مدل SWARA و نرم‌افزارهای Excel و ArcGIS-Pro تجزیه و تحلیل شده‌اند. بدین منظور، نخست با مطالعه پیشینة پژوهش 13 معیار کلیدی شناسایی و سپس با استفاده از مدل SWARA وزن‌دهی و ضریب اهمیت آن‌ها مشخص شد؛ که به ترتیب، معیارهای «نوع سازه»، «فاصله از گسل» و «دسترسی به شبکه معابر»، بالاترین اهمیت را به خود اختصاص دادند. یافته‌های پژوهش حاکی از وضعیت نامناسب مسکن شهری در محدودة مورد مطالعه از نظر تاب‌آوری کالبدی در برابر زلزله است که بیش از 60 درصد از محلات واقع در آن، از تاب‌آوری کم و بسیارکم برخوردارند. تنها، حدود 19 درصد از محلات شرایط مطلوبی داشته و ‌می‌توانند در برابر زلزله‌های احتمالی مقاومت کنند. در این بررسی، به ترتیب محلات «گل‌ها»، «هزارسنگ» و «مرادآباد» کمترین میزان تاب‌آوری و محلات «تهران‌پارس غربی»، «حکیمیه» و «جوادیه» بیشترین درجة تاب‌آوری را به خود اختصاص دادند. در بین مناطق شش‌گانه مورد بررسی نیز منطقة یک کمترین و منطقة چهار بیشترین میزان تاب‌آوری در برابر زلزله را نشان دادند. نتایج تحقیق حاکی از ناپایداری و آسیب‌پذیری بالای محدودة مورد مطالعه است. در این میان، بخش‌های شمالی و غربی محدوده از تا‌ب‌آوری کمتر و در نتیجه آسیب‌پذیری بیشتری برخوردارند؛ و در مقابل، هرچقدر به سمت مناطق جنوب و جنوب شرقی محدوده پیش می‌رویم، تاب‌آوری کالبدی مسکن در برابر زلزله افزایش می‌یابد.