فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

استخراج معادن زغال‌سنگ در هر نقطه از جهان همواره صدمات هنگفتی برای چشم‌اندازهای طبیعی و جوامع بیولوژیکی فون و فلور به همراه داشته است. مطالعه حاضر با هدف بررسی خسارت‌های زیست‌محیطی و اقتصادی ناشی از فعالیت معدن زغال‌سنگ سنگ درکا آمل انجام شد. برای ثبت خصوصیات درختان در خارج از محدوده معدن، ترانسکت‌‌هایی در چهار جهت اصلی پیاده شد و بر روی آنها پلات‌های دایره‌‌ای 1000 متر مربعی در فواصل 50، 100، 150، 200 و 250 متری اندازه گیری و با قطعات نمونه شاهد مقایسه شد. جهت اندازه‌گیری شاخص‌های تنوع زیستی پوشش علفی، تعداد 3 پلات مربعی 5/1×5/1 متر در هر یک از فواصل 5 گانه در هر جهت جغرافیایی اندازه‌گیری و با قطعات نمونه شاهد مقایسه شد. نتایج نشان داد که شاخص‌های تنوع زیستی و غنای گونه‌ای پوشش علفی در فواصل 50، 100 و 150 متری از حاشیه معدن دارای وضعیت نامساعدتری نسبت به فواصل 200 و 250 متری بودند. فراوانی، سطح مقطع و ارزش تجاری درختان سرپا در فواصل 50 و 100 متری از حاشیه معدن دارای کمترین مقدار بود. وضعیت تنوع زیستی گونه‌های علفی و تراکم و ترکیب درختان جنگلی به دلیل حضور گونه‌های اصلی و کلیماکس جنگل در فواصل 250 متری و بیشتر، بهتر شده بود. در فواصل 50 و 100 متر از محدوده معدن غالبیت گونه‌های علفی شدیداً نورپسند و فرصت‌طلبی همچون تمشک، کارکس، سرخس عقابی و گزنه به‌واسطه افزایش شدت نور و کاهش تراکم تاج‌پوشش درختان سرپا مشاهده شد؛ در‌‌حالی‌‌که با فاصله‌گرفتن از حاشیه معدن به دلیل افزایش تراکم درختان سرپا و افزایش درصد تاج‌پوشش، غالبیت گونه‌های سایه پسند علفی النا، بنفشه، فرفیون، سیکلمن و حتی پامچال بیشتر شد. با توجه به حجم عملیات خاک‌برداری و خاک‌ریزی میزان خسارت ایجادشده در این معدن با طول مسیر 7/1 کیلومتر و عرض تخریب 50 متر (مساحت 5/8 هکتار) برابر 000/960/989/1 ریال بوده است. خسارت اقتصادی قطع کامل 1700 اصله درخت جنگلی برابر 000/000/960/6 ریال برآورد شد. مجموع خسارات تخریب خاک و درختان جنگلی در این معدن 000/960/949/8 ریال برآورد گردید. با توجه به نتایج، پیشنهاد می‌گردد رویکرد جدیدی نسبت به عدم صدور پروانه بهره‌برداری برای معادن کم‌بازده در جنگل‌هایی با ارزش چشم‌انداز، تنوع زیستی و تفرجی بسیار بالا همچون جنگل‌های هیرکانی اتخاذ گردد و زغال‌سنگ موردنیاز کشور از سایر ذخایر معدنی موجود در استان‌های خارج از محدوده جنگل‌های هیرکانی تأمین گردد.